اگر حوثیها بتوانند باب المندب را کنترل کنند، ایران میتواند در جنگ خود با آمریکا به یک برتری مهم دست پیدا کند. جنگی که تاکنون باعث کاهش شدید انتقال محمولههای انرژی از تنگه هرمز شده و قیمت نفت را به شکل چشمگیری افزایش داده است.
حوثیهای همسو با ایران روز پنجشنبه کنترل شهر بندری مخا در یمن را به دست گرفتند و در امتداد ساحل دریای سرخ به سمت جزایر راهبردی پیشروی کردند. این تحولات تنها چند ساعت پس از آن رخ داد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، گفت انتظار دارد جنگ ایران پس از انتخابات میاندورهای آمریکا پایان یابد.
حوثیها با این پیشروی، اهرم فشار بیشتری بر تنگه بابالمندب به دست آوردهاند؛ تنگهای که در جنوبیترین بخش دریای سرخ قرار دارد و یکی از مهمترین مسیرهای کشتیرانی جهان است. به گفته منابع نظامی در دولت یمن، نیروهای حوثی به جزایر حنیش نیز رسیدهاند.
اگر حوثیها بتوانند کنترل این آبراه را که در سوی دیگر شبهجزیره عربستان نسبت به تنگه هرمز قرار دارد به دست بگیرند، ایران میتواند در جنگ با آمریکا به یک برتری مهم دست پیدا کند. در چنین شرایطی، انتقال محمولهها از طریق دومین مسیر اصلی ترانزیتی نیز محدود میشود و قیمت نفت ممکن است به شدت افزایش پیدا کند.
این وضعیت همچنین میتواند تلاش ترامپ برای پایان دادن به جنگ را دشوارتر کند؛ جنگی که افزایش قیمتها و پیامدهای آن، موقعیت حزب جمهوریخواه را در آستانه انتخابات میاندورهای نوامبر تضعیف کرده است.
مرکز هماهنگی عملیات بشردوستانه تحت کنترل حوثیها در بیانیهای اعلام کرد که تردد کشتیها در دریای سرخ برای همه شرکتهای کشتیرانی امن است، به جز کشتیهای سعودی.
عربستان سعودی، بزرگترین صادرکننده نفت جهان، از زمانی که درگیری با ایران عملاً باعث بسته شدن تنگه هرمز شده، بیش از گذشته به مسیر دریای سرخ متکی شده است. پیش از جنگ، حدود یکپنجم نفت جهان از تنگه هرمز عبور میکرد.
منابع نظامی دولت یمن گفتند نیروهای دولتی و متحدانشان در امتداد ساحل دریای سرخ به سمت جنوب و منطقه ذباب در نزدیکی تنگه بابالمندب در حال جابهجایی هستند. ذباب در مقابل جزیره میون، یا پریم، قرار دارد. به گفته این منابع، کنترل ذباب و این جزیره برای در اختیار گرفتن تنگه بابالمندب اهمیت زیادی دارد.
فارع المسلمی، کارشناس مسائل یمن در اندیشکده «چتم هاوس» در لندن، گفت انتظار میرود دولت یمن در ادامه مسیر، با بهرهگیری از حملات هوایی عربستان، برای بازپسگیری بندر مخا و احیای موقعیت خود تلاش کند.
یک مقام آگاه در این باره گفت که عربستان سعودی در تلاش است تا اهداف خود را با شرکای بینالمللیاش همسو سازد و بر حمایت از دولت یمن در جریان تلاشهای این دولت برای بازپسگیری مناطق مختلف یمن متمرکز شده است. این مقام افزود که عربستان حملات حوثیها به خاک خود را تلاشی برای کشاندن عمیقتر و مستقیمترِ این کشور به درون مناقشه میداند؛ وضعیتی که پادشاهی سعودی ترجیح میدهد از آن دوری گزیند.
هانس گروندبرگ، فرستاده ویژه سازمان ملل در امور یمن، روز پنجشنبه در نشست شورای امنیت درباره یمن گفت جامعه جهانی باید برای مقابله با «مرحلهای جدید و خطرناکتر» در جنگ یمن اقدام کند.
او گفت کنترل مخا توسط حوثیها باعث شده این گروه «مستقیماً در مسیرهای منتهی به یکی از حیاتیترین تنگههای جهان» حضور داشته باشد و این مسئله نگرانیهای جدی درباره آزادی کشتیرانی ایجاد کرده است.
منابعی در دولت یمن، ایران و کشورهای منطقه به رویترز گفتند پیشروی حوثیها در امتداد ساحل طی این هفته با راهنمایی مستقیم سپاه پاسداران ایران انجام شده است.
محمد عبدالسلام، سخنگوی حوثیها، بدون ارائه جزئیات بیشتر گفت عملیات این گروه ماهیتی دفاعی دارد و زمانی متوقف خواهد شد که حملات علیه یمن متوقف شوند.
قیمت نفت برنت روز پنجشنبه در واکنش به نگرانیها درباره اختلال در مسیرهای انتقال نفت، تا ۴ درصد افزایش یافت و از ۱۰۵ دلار در هر بشکه عبور کرد. همچنین طبق اطلاعات شرکت ردیاب قیمت GasBuddy، میانگین قیمت گازوئیل در آمریکا برای نخستین بار از ۶ دلار در هر گالن فراتر رفت.
حوثیها در ماه مارس با حمله به اسرائیل وارد جنگ شدند. این گروه در ماه ژوئیه اعلام کرد محاصره دریایی علیه عربستان سعودی را آغاز کرده و در ماه جاری میلادی حملات خود را تشدید نموده است.
تنش در منطقه همچنان بالا است. با ادامه حملات حوثیها، مقامهای دفاع مدنی عربستان روز پنجشنبه برای چهارمین بار در ۲۴ ساعت، در شهر خمیس مشیط در جنوب غربی این کشور هشدار اضطراری صادر کردند.
منابع سعودی، پاکستانی و ایرانی گفتند پاکستان به ایران درباره موضع عربستان هشدار داده و از تهران خواسته است حوثیها را مهار کند تا بحران بیش از این گسترش پیدا نکند. یک مقام ارشد ایرانی در پاسخ گفته است: «ایران حوثیها را کنترل نمیکند.»
این درگیریها همزمان با بزرگترین موج اعلامشده حملات متقابل آمریکا و ایران علیه کشتیهای تجاری در خلیج فارس از زمان آغاز جنگ در اواخر فوریه رخ داده است.
وزارت خزانهداری آمریکا روز پنجشنبه تحریمهای جدیدی علیه شرکتها و افرادی که به حزبالله و دیگر گروههای مورد حمایت ایران کمک میکنند اعلام کرد. این تحریمها بخشی از عملیات موسوم به «طرد اقتصادی» است که هدف آن قطع منابع مالی تهران برای ادامه جنگ عنوان شده است.
جنگ و افزایش قیمت سوخت پس از آن، طبق نتایج نظرسنجیها به کاهش شدید محبوبیت ترامپ و رسیدن آن به پایینترین سطح خود کمک کرده است. ترامپ همچنین ایران را متهم نموده که تلاش میکند بر انتخابات میاندورهای آمریکا تأثیر بگذارد؛ انتخاباتی که مشخص خواهد کرد حزب جمهوریخواه همچنان کنترل کنگره را در اختیار خواهد داشت یا نه.
ترامپ روز پنجشنبه در مصاحبهای با لورا اینگراهام، مجری شبکه فاکس نیوز، در پاسخ به این پرسش که آیا به دلیل تأثیر جنگ ایران بر انتخابات، از آغاز این جنگ پشیمان است یا نه، گفت: «من به کلمه پشیمانی اعتقاد ندارم. همیشه میتوان کمی درباره تصمیمات خودتان تردید کنید.»
او سپس افزود: «اگر دوباره فرصت انجام این کار را داشتم، دقیقاً همان کاری را میکردم که انجام دادم.» ترامپ همچنین بار دیگر گفت که به اعتقاد او جنگ بلافاصله پس از انتخابات میاندورهای پایان خواهد یافت؛ اظهارنظری که روز چهارشنبه نیز مطرح کرده بود.
واشنگتن طی هفتههای اخیر اعلام کرده بود که موفق شده است با هدایت و هماهنگی بیشتر، عبور نفتکشها از تنگه هرمز را افزایش دهد. پیش از جنگ، حدود یکپنجم نفت جهان از این تنگه عبور میکرد.
اما از سرگیری درگیریها در این ماه ظاهراً روند بازگشایی تدریجی تنگه را عقب انداخته است. طبق دادههای اولیه ردیابی کشتیها، روز چهارشنبه تنها هفت کشتی از تنگه هرمز عبور کردند؛ رقمی که نصف میانگین عبور روزانه در ۱۰ روز گذشته بود.
رسانههای دولتی ایران نیز روز پنجشنبه گزارش دادند که نیروی دریایی سپاه پاسداران یک شناور بدون سرنشین آمریکایی را در ورودی تنگه هرمز هدف قرار داده است.
بابالمندب کجاست؟
تنگه بابالمندب که به دلیل شرایط دشوار و خطرناک دریانوردی به «دروازه اشکها» معروف شده، در جنوبیترین بخش دریای سرخ قرار دارد و یمن در شبهجزیره عربستان را از جیبوتی و اریتره در سواحل آفریقا جدا میکند. این تنگه در سمت مقابل شبهجزیره عربستان نسبت به تنگه هرمز قرار دارد.
عرض بابالمندب در باریکترین قسمت تنها ۱۸ مایل، معادل حدود ۲۹ کیلومتر، است. به همین دلیل عبور کشتیها از آن به دو مسیر جداگانه برای رفتوآمد کشتیهای ورودی و خروجی محدود میشود. این دو مسیر را جزیره یمنی پریم، که در زبان عربی «میون» نامیده میشود، از یکدیگر جدا میکند.
در شمال این تنگه، جزایر حنیش قرار دارند که میان دو شهر بندری حدیده و مخا واقع شدهاند. موقعیت این جزایر به گونهای است که هر گروهی کنترل آنها را در اختیار داشته باشد، میتواند بر کشتیهایی که به این منطقه نزدیک میشوند، دید و تسلط قابل توجهی داشته باشد.
حوثیها کنترل شهر حدیده را در دست دارند و از این شهر به عنوان پایگاهی برای حملات گستردهتر خود علیه کشتیهای عبوری از دریای سرخ استفاده می کنند.
این گروه اکنون در حال پیشروی بیشتر به سمت جنوب است و مخا را نیز به تصرف خود درآورده است؛ شهری بندری و تاریخی که به طور گسترده به عنوان زادگاه تجارت جهانی قهوه شناخته میشود.
در جنوب مخا، شهر ذباب قرار دارد که درست در امتداد تنگه بابالمندب واقع شده است. به همین دلیل، این شهر در پیشروی حوثیها به سمت جنوب اهمیت بسیار زیادی دارد. کنترل ذباب و جزیره پریم، کلید در اختیار گرفتن تنگه بابالمندب محسوب میشود.
چه محمولههایی از بابالمندب عبور میکنند؟
بابالمندب یکی از مهمترین مسیرهای جهان برای انتقال کالا و مواد اولیه از طریق دریاست؛ بهویژه برای انتقال محمولهها از آسیا به اروپا از مسیر کانال سوئز.
این تنگه همچنین برای انتقال محمولههایی که از خط لوله سوئز ـ مدیترانه در سواحل دریای سرخ مصر عبور میکنند اهمیت دارد و مسیر مهمی برای انتقال کالاهای مختلف به آسیا، از جمله نفت روسیه، به شمار میرود.
بابالمندب دروازه جنوبی کانال سوئز است؛ به این معنا که کشتیهایی که از جنوب قصد ورود به کانال سوئز را دارند، ناچارند از این تنگه عبور کنند.
هرگونه اختلال در کشتیرانی از این مسیر، کشتیها را مجبور میکند مسیر خود را تغییر دهند و به جای عبور از کانال سوئز، قاره آفریقا را دور بزنند و از مسیر دماغه امید نیک در جنوب آفریقا عبور کنند. این تغییر مسیر میتواند چند هفته به زمان سفر اضافه کند و هزینههای حملونقل را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.
کنترل بابالمندب توسط حوثیها چه معنایی دارد؟
حتی ایجاد اختلال نسبی در رفتوآمد از این تنگه، در گذشته پیامدهای سنگینی داشته است. از اواخر سال ۲۰۲۳، حوثیها حملات گسترده و مستمری را علیه کشتیهای عبوری در جنوب دریای سرخ و تنگه بابالمندب آغاز کردند. این گروه اعلام کرده بود که این حملات در حمایت از فلسطینیها در غزه و در جریان جنگ میان حماس و اسرائیل انجام میشود.
تأثیر این حملات بسیار سریع و گسترده بود. شرکتهای بزرگ کشتیرانی و نفتی، از جمله هاپاگ-لوید، MSC و مرسک، همچنین شرکت نفتی BP و شرکت حملونقل نفتکش فرانتلاین، مسیر کشتیهای خود را تغییر دادند و به جای عبور از کانال سوئز، مسیر طولانیتر در اطراف قاره آفریقا را انتخاب کردند. در نتیجه، هزینه حملونقل دریایی به شدت افزایش یافت و مدت زمان سفرها نیز به میزان قابل توجهی طولانیتر شد.
اگر حوثیها بتوانند کنترل سختگیرانهای بر این آبراه اعمال کنند، ایران که از این گروه حمایت میکند، میتواند در جنگ خود با آمریکا به یک برتری مهم دست پیدا کند. جنگی که تاکنون باعث کاهش شدید انتقال محمولههای انرژی از تنگه هرمز شده و قیمت نفت را به شکل چشمگیری افزایش داده است.
بر اساس دادههای شرکت کپلر، حجم کل فرآوردهها و محمولههای نفتی عبوری از بابالمندب در ماه ژوئن حدود ۷ درصد از کل تولید نفت جهان بوده است.
منبع: رویترز
چرا یمن دوباره در آستانه جنگ قرار گرفته است؟
پس از چهار سال بنبست، یمن بار دیگر در آستانه ورود به یک جنگ تمامعیار قرار گرفته است؛ وضعیتی که میتواند ثبات خاورمیانه را بیش از پیش تهدید کند.
درگیریها در داخل این کشور فقیر میان شبهنظامیان حوثی مورد حمایت ایران و نیروهای دولت یمن شدت گرفته و در خارج از مرزها نیز میان حوثیها و عربستان سعودی افزایش یافته است. تحلیلگران میگویند همه طرفهای درگیر انگیزههایی برای تشدید این درگیری دارند.
حوثیها به دنبال قدرت و منابع بیشتر هستند
حوثیها متحدان نزدیک ایران هستند، اما در عین حال یک جریان کاملاً یمنی به شمار میروند و اهداف و انگیزههای خاص خود را نیز دارند. این گروه از جنگجویان پس از آنکه در سال ۲۰۱۴ کنترل صنعا، پایتخت یمن را به دست گرفتند و دولت این کشور را کنار زدند، به قدرت رسیدند. عربستان سعودی برای بازگرداندن دولت به قدرت، کارزار بمباران علیه حوثیها را آغاز کرد و درگیریها سراسر کشور را فرا گرفت.
پس از برقراری آتشبس در سال ۲۰۲۲، حوثیها اعلام کردند که در جنگ پیروز شدهاند و حکومت خود را در شمال یمن تثبیت کردند. اما آنها به درآمدهای نفتی یمن دسترسی پیدا نکردند و مذاکرات صلحی که میتوانست سهمی از این درآمدها را در اختیارشان قرار دهد نیز متوقف شد.
از آن زمان، وضعیت اقتصادی در مناطق تحت کنترل حوثیها بدتر شده است. تحلیلگران میگویند این وضعیت نارضایتی مردم را افزایش داده و فشار سیاسی بیشتری بر حوثیها وارد کرده است.
این گروه، از تشدید درگیریها چیز زیادی برای از دست دادن ندارد، اما میتواند دستاوردهای زیادی به دست آورد. رهبران حوثی امیدوارند با افزایش فشار بر عربستان سعودی، امتیازات سیاسی بیشتری بگیرند و قدرت خود را افزایش دهند.
آنها خواستار لغو تمام محدودیتهای مربوط به ورود هواپیماها و کشتیها به مناطق تحت کنترل خود، از جمله لغو نظام بازرسی سازمان ملل، شدهاند. حوثیها همچنین اصرار دارند عربستان سعودی غرامت جنگی بپردازد و به طور کامل از یمن خارج شود؛ یعنی حمایت ریاض از دولت یمن پایان یابد.
ابراهیم جلال، پژوهشگر و مشاور سیاستگذاری یمنی، گفت: «حوثیها هیچ انگیزهای برای کاهش تنش ندارند.» او افزود که حوثیها عربستان سعودی را مسئول رنج و مشکلات مردم در مناطق تحت کنترل خود میدانند.
ایران میخواهد فشار بر آمریکا را افزایش دهد
برای ایران، حوثیها متحدی بسیار مفید هستند؛ زیرا مناطقی در امتداد دریای سرخ را در اختیار داردند؛ دریایی که یکی از مسیرهای مهم تجارت جهانی است.
از زمان آغاز جنگ آمریکا و ایران در ماه فوریه، عربستان سعودی که یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت جهان است، بخش زیادی از نفت خود را از طریق دریای سرخ به مشتریانش ارسال کرده تا از تنگه هرمز دوری کند؛ تنگهای که ایران عملاً مسیر عبور از آن را مختل کرده است.
حوثیها در ماه ژوئیه محاصره کشتیهای سعودی در دریای سرخ را اعلام کردند. این اقدام مسیر جدید صادرات نفت عربستان را نیز تهدید کرد و باعث افزایش قیمت نفت شد.
تحلیلگران میگویند ایجاد اختلال در اقتصاد جهانی و افزایش قیمت سوخت در آمریکا، از مؤثرترین راههای اعمال فشار ایران بر دونالد ترامپ است.
بارا شبیان، پژوهشگر مسائل یمن و خلیج فارس در مؤسسه سلطنتی خدمات متحد در لندن، گفت ایران امیدوار است تشدید درگیریها در یمن باعث شود آمریکا بیشتر درگیر جنگ منطقهای شود و «فشار بیشتری بر دولت ترامپ وارد شود».
دولت یمن فرصت، بازپسگیری مناطق از دسترفته
دولت یمن که از سوی جامعه بینالمللی به رسمیت شناخته میشود، مصمم است حوثیها را عقب براند و کنترل سراسر کشور را دوباره به دست بگیرد. اما برای چند سال، چنین هدفی دستنیافتنی به نظر میرسید.
دولت یمن وابستگی زیادی به حمایت مالی و نظامی عربستان سعودی دارد و عربستان نیز تمایلی به آغاز دوباره جنگ با حوثیها نداشت.
احمد ناجی، تحلیلگر ارشد مسائل یمن در گروه بحران بینالمللی، گفت: «برای مدت طولانی، این سعودیها بودند که جلوی آنها را میگرفتند، چون اولویتشان مهار حوثیها بود.» اما اکنون که حوثیها حملات خود علیه منافع عربستان را افزایش دادهاند، مقامهای دولت یمن احساس میکنند شرایط برای آغاز یک ضدحمله علیه این گروه فراهم شده است.
تا یک سال پیش، نیروهای دولت یمن مجموعهای پراکنده از گروههای مختلف مخالف حوثیها بودند که هر کدام فرماندهی و اهداف متفاوتی داشتند. به گفته تحلیلگران، عربستان سعودی اخیراً تلاش کرده این نیروها را متحد کند و حمایت نظامی خود از آنها را نیز افزایش داده است.
جلال گفت دولت یمن در حالت ایدهآل میخواهد کنترل تمام کشور را دوباره به دست بگیرد. اما واقعبینانهتر این است که نیروهای دولتی به دنبال «تضعیف شدید حوثیها» و عقب راندن آنها از مناطق ساحلی یمن در امتداد دریای سرخ باشند.
با این حال، اهداف دولت یمن همچنان ممکن است با محدودیتهایی روبهرو شود؛ زیرا عربستان سعودی درباره تصمیمات مهم مربوط به یمن حرف آخر را میزند.
شبیان گفت یک عملیات نظامی گسترده از سوی دولت یمن «بدون هماهنگی کامل با عربستان سعودی نمیتواند انجام شود».
عربستان سعودی نمیتواند کنار بایستد
کارزار بمباران قبلی عربستان سعودی در یمن به یک باتلاق نظامی تبدیل شد و در نتیجه خشونت، گرسنگی و بیماری، به مرگ صدها هزار یمنی کمک کرد. این عملیات به اهداف سیاسی عربستان نیز دست پیدا نکرد. این جنگ همچنین به اعتبار عربستان در جهان آسیب زد و هزینههای مالی سنگینی بر این کشور تحمیل نمود.
به همین دلیل، مقامهای سعودی رویکرد خود را تغییر دادند. آنها از سال ۲۰۲۲ تلاش کردهاند از طریق مذاکره روابط خود با حوثیها را مدیریت کنند، به این امید که آرامش در مرزهای جنوبی عربستان حفظ شود و منافع و اهداف حوثیها از ایران جدا شود.
ازسرگیری جنگ میتواند برنامههای بلندپروازانه ولیعهد سعودی برای تبدیل عربستان به یک مرکز جهانی تجارت و گردشگری را به خطر بیندازد. اما تحلیلگران میگویند مقامهای سعودی به تدریج به این نتیجه رسیدهاند که باید همین حالا با حوثیها مقابله کنند، در غیر این صورت ممکن است در آینده هزینه بیشتری بپردازند.
عربستان قرار است در سال ۲۰۳۰ میزبان نمایشگاه جهانی اکسپو و در سال ۲۰۳۴ میزبان جام جهانی فوتبال مردان باشد؛ رویدادهای بزرگی که برگزاری آنها به محیطی امن و عاری از حملات پهپادی نیاز دارد.
به نظر میرسد کانالهای دیپلماتیک میان عربستان و حوثیها نیز از کار افتادهاند و حوثیها مطالباتی را مطرح میکنند که مقامهای سعودی آنها را بیش از حد میدانند.
فارع المسلمی، کارشناس یمن در اندیشکده چتم هاوس در لندن، گفت: «این باور در میان سعودیها در حال افزایش است که صلح با حوثیها ممکن نیست. آنها سعی کردند حوثی ها را با پول همراه کنند، سعی کردند بمبارانشان کنند، سعی کردند با آنها بجنگند، سعی کردند به دیدارشان بروند، سعی کردند آنها را دعوت کنند. هیچکدام از این اقدامات نتیجه نداده است.»
اینکه عربستان تا چه اندازه پیش خواهد رفت، ممکن است به این بستگی داشته باشد که آیا آمریکا یا دیگر متحدان عربستان حاضرند از یک جنگ دوباره علیه حوثیها حمایت کنند یا نه.
برخی تحلیلگران نگران بدترین سناریو هستند.
المسلمی گفت: «افراد زیادی هستند که از این جنگ استقبال میکنند یا فکر میکنند جنگی کوتاه و سریع خواهد بود، اما من تقریباً درباره هر جنگی در یمن همین حرف را شنیدهام.» او افزود: «این جنگی خونین و وحشتناک خواهد بود.»
تلاش عربستان برای مهار حوثیها بدون تحریک ایران
عربستان سعودی در واکنش به پیامدهای بزرگترین حمله حوثیهای مورد حمایت ایران به این کشور در سالهای اخیر، راهبرد تازهای را در پیش گرفته است؛ راهبردی که بر بازدارندگی حسابشده و کنترلشده استوار است و هدف آن تضمین عبور بدون مانع صادرات عربستان از تنگه بابالمندب می باشد.
همزمان، ریاض در حال پیشبرد رویکردی است که یکی از مقامها آن را «تنشزدایی همراه با احتیاط» با ایران مینامد. این رویکرد ترکیبی از دیپلماسی و بازدارندگی است؛ آن هم در شرایطی که جمهوری اسلامی همچنان عبور کشتیها از تنگه هرمز را محدود کرده است.
حوثیهای یمن، که با نام انصارالله نیز شناخته میشوند، پس از ماهها دور ماندن از درگیری ایران، به تأسیسات انرژی و یک پایگاه نظامی در چهار شهر عربستان حمله کردند.
این حملات که بامداد سهشنبه آغاز شد، بیش از ۷۰ زخمی بر جای گذاشت، چندین آتشسوزی ایجاد کرد، فعالیتهای بخش انرژی را مختل نمود و با موجی از محکومیتهای شدید از سوی ریاض روبهرو شد. پالایشگاه جازان شرکت آرامکو با ظرفیت پالایش روزانه ۴۰۰ هزار بشکه نفت، یکی از تأسیساتی بود که آسیب دید.
منابع آگاه به المانیتور گفتند راهبرد ریاض در جبهه یمن، بهطور کلی بر افزایش فشار بر حوثیها از طریق تقویت نیروهای دولت یمن استوار است؛ بدون آنکه نیروهای نظامی خود عربستان بار دیگر درگیر جنگی پرهزینه و پیچیده شوند.
هدف از افزایش فشار بر نیروهای حوثی در داخل یمن، ایجاد اهرم فشاری است که ریاض بتواند با استفاده از آن حوثیها را وادار کند اجازه دهند صادرات نفت عربستان از بابالمندب بدون مشکل عبور کند و حملات خود به عربستان، از جمله حمله به نفتکشهای سعودی، را متوقف کنند.
منابع آگاه گفتند مقامهای سعودی طی هفتههای اخیر به همتایان خارجی خود گفتهاند که دهها هزار نیروی دولت یمن در حال آمادهسازی هستند تا در صورت تشدید حملات حوثیها، که به گفته این منابع به درخواست ایران انجام میشود، وارد عمل شوند.
ریاض همچنین کشورهای مختلف را تحت فشار گذاشته است تا حوثیها را یک سازمان تروریستی اعلام کنند.
مقامهای یمنی اعتمادبهنفس زیادی نشان میدهند. سرلشکر سمیر الصبری، معاون وزیر دفاع یمن، ۸ سپتامبر در شبکه تلویزیونی دولتی یمن گفت تصمیم برای بازپسگیری صنعا گرفته شده است. این در حالی است که درگیریها در استانهای الجوف، البیضاء و تعز و همچنین اطراف بندر مهم الحدیده در دریای سرخ ادامه دارد.
الصبری گفت: «غافلگیریهایی وجود دارد که فعلاً آنها را فاش نخواهیم کرد.»
ناصرالدین عامر، سخنگوی حوثیها، روز چهارشنبه در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد نیروهای مورد حمایت عربستان طی شب گذشته ۳۲ حمله هوایی در مناطق تعز، الحدیده، الجوف و مأرب انجام دادهاند.
خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، نیز روز سهشنبه هشدار داد پیمان دفاعی سهجانبهای که اخیراً میان ریاض، آنکارا و اسلامآباد امضا شده است، در صورت وقوع «تجاوز بدون تحریک قبلی» یا «سرایت» درگیریهای یمن به داخل عربستان، میتواند فعال شود.
آصف گفت: «این یک پیمان دفاعی مشترک است... این پیمان عملیاتی خواهد شد. در این باره نباید هیچ تردیدی وجود داشته باشد.»
همچنین روزنامه دولتی «ترکیه تودی» روز سهشنبه به نقل از منابع پاکستانی ناشناس گزارش داد که پاکستان احتمالاً در صورت درخواست ریاض، حملات هوایی علیه نیروهای حوثی در یمن انجام خواهد داد.
وزارت خارجه ترکیه همان روز در بیانیهای حملات حوثیها را «بهشدت محکوم» کرد و بار دیگر بر حمایت خود از حاکمیت و تمامیت ارضی عربستان تأکید نمود. با این حال، هیچ مقام دیگری در ترکیه نشانهای از اینکه آنکارا در حال بررسی هرگونه اقدام نظامی است، ارائه نکرده است.
مشکل ریاض این است که در شرایطی که تمرکز اصلی بر تنگه هرمز قرار گرفته، بابالمندب برای بازیگران اصلی درگیر در جنگ ایران «موضوعی فرعی» محسوب میشود. یکی از مقامهای منطقهای گفت آمریکا اعلام کرده که آماده حمایت از عربستان در برابر حوثیهاست، اما تأکید نموده این حمایت را «از پشت صحنه» انجام خواهد داد؛ موضوعی که عربستان را تا حد زیادی در معرض خطر قرار میدهد.
با این حال، بعید است ریاض در شرایط فعلی پیمان دفاعی مکه را فعال کند؛ زیرا این پیمان هم از نظر عملیاتی و هم از نظر نهادی هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد. مهمتر از آن، ترکیه و پاکستان هر دو با ایران مرز مشترک دارند و هیچیک نمیخواهند وارد جنگی شوند که منافع مستقیمی در آن ندارند و ممکن است بهعنوان اقدامی علیه ایران تلقی شود.
قمر چیمه، مدیر اجرایی مؤسسه سانوبِر در اسلامآباد، به المانیتور گفت: «عربستان میخواهد جنگ را در یمن نگه دارد و از خاک خودش دور کند، در حالی که حوثیها دقیقاً برعکس این را میخواهند؛ آنها میخواهند جنگ را به داخل عربستان بکشانند.» چیمه افزود به همین دلیل، ریاض نسبت به هر اقدامی که بتواند به یک جنگ تمامعیار منجر شود، محتاط است.
یکی از مقامهای منطقهای نیز گفت: «فکر میکنم سعودیها با مطرح کردن موضوع پاکستان در حال محک زدن شرایط هستند. اگر پیمان دفاع متقابل را فعال کنند و دو کشور دیگر بگویند "نه"، این برای عربستان شرمآور خواهد بود.»
این مقام افزود هرگونه حمله پاکستان، در بهترین حالت، اقدامی نمادین خواهد بود.
تردید چندانی وجود ندارد که ایران از ماه ژوئیه حوثیها را به حمله به عربستان تشویق کرده است. این اقدام با محاسبات فعلی تهران هماهنگ است: وارد کردن فشار به متحدان آمریکا در خلیج فارس تا آنها نیز دولت ترامپ را تحت فشار قرار دهند تا جنگ را متوقف کند.
از سوی دیگر، افزایش قیمت نفت و رسیدن قیمت نفت برنت به ۱۰۰ دلار در هر بشکه نیز از نظر تهران به سود ایران است؛ بهویژه در آستانه انتخابات میاندورهای آمریکا.
برای حوثیها افزایش فشار بر عربستان میتواند به امتیازات مالی منجر شود؛ از جمله دسترسی به درآمدهای نفتی مناطق تحت کنترل دولت یمن و دریافت غرامت بابت خسارتهایی که در جریان جنگ هفتساله عربستان علیه آنها متحمل شدهاند.
عربستان در ماههای اخیر بارها هدف حملات شبهنظامیان شیعه مورد حمایت ایران در عراق نیز قرار گرفته است. همین مسئله باعث شد ریاض در اواخر ژوئیه به حملات هوایی آمریکا علیه این گروهها بپیوندد.
این حملات از آن زمان کاهش یافته است؛ زیرا نخستوزیر جدید عراق، علی الزیدی، تلاش میکند پیش از ۳۰ سپتامبر شبهنظامیان را تحت کنترل درآورد؛ تاریخی که قرار است این گروهها سلاحهای خود را تحویل دهند و منحل شوند.
با این حال، گروههای مهم نزدیک به تهران، از جمله کتائب حزبالله، حرکة حزبالله النجباء و کتائب سیدالشهداء، که متهم به حمله به عربستان هستند، از انجام این کار خودداری کردهاند و ممکن است هر زمان حملات خود علیه عربستان را از سر بگیرند.
مطالب مرتبط:
شکست حوثی ها ضربه ای تازه به نفوذ منطقه ای ایران
یک دهه پس از جنگ فاجعه بار یمن وسوسه جنگ دوباره زنده شده است
دیدگاه خوانندگان