اعمال تعرفهٔ جدید ۲۵ درصدی از سوی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، علیه کشورهایی که با ایران همکاری اقتصادی دارند، هند را در موقعیتی دشوار قرار داده و آیندهٔ پروژهای را به خطر انداخته است که از نظر ژئوپولیتیکی و راهبردی اهمیت فراوانی دارد.
نزدیک به یک دهه پیش، در ماه مه ۲۰۱۶، هند توافق مهمی دربارهٔ ایجاد یک کریدور حملونقلی با ایران و افغانستان امضا کرد. دهلینو متعهد شد ۵۰۰ میلیون دلار برای توسعهٔ بندری در شهر جنوبی چابهار سرمایهگذاری کند. این توافق همچنین شامل ساخت جادههای جدید و یک خط راهآهن از چابهار تا مرز افغانستان بود.
اما این طرحها هرگز بهطور کامل اجرا نشدند؛ بخشی از دلیل آن این بود که هند بهدلیل تحریمهای آمریکا علیه تهران، در سرمایهگذاری تعلل کرد، حتی با وجود آنکه چندین معافیت تحریمی از سوی آمریکا دریافت کرده بود که اجازه میداد پروژه را ادامه دهد. تعرفهٔ جدید ترامپ، تازهترین چالش پیشِ روی این پروژه است.
اندکی پس از اعلام تعرفهها، روزنامهٔ اکونومیک تایمز هند گزارش داد که دهلینو کل تعهد مالی فعلی خود به پروژهٔ چابهار—به ارزش ۱۲۰ میلیون دلار—را به تهران منتقل کرده است. همچنین گفته شد هند به وزارت خزانهداری آمریکا اطلاع داده که قصد دارد «تمام فعالیتهای خود در بندر چابهار را بهتدریج متوقف کند». معافیت تحریمی کنونی هند قرار است در ماه آوریل به پایان برسد.
با این حال، هفتهٔ گذشته منابعی ناشناس در دولت هند این ادعاها را رد کردند. آنها به شبکهٔ NDTV گفتند که «خروج از بندر گزینهٔ قابلطرحی نیست» و افزودند که هند بهدنبال یافتن یک «راهحل میانه» با ایالات متحده است.
چابهار همچنان برای دهلینو سرمایهای راهبردی و حیاتی بهشمار میرود. این بندر قرار است به هند امکان دهد از طریق افغانستان به آسیای مرکزی—منطقهای غنی از گاز طبیعی و مواد معدنی حیاتی—دسترسی پیدا کند. هند در سالهای اخیر تلاش کرده تعامل خود با این منطقه را گسترش دهد، اما بهدلیل آنکه پاکستان به هند حق عبور زمینی نمیدهد، دسترسی مستقیم ندارد. چابهار بهترین گزینهٔ جایگزین برای هند است.
هند انگیزهٔ دیگری هم برای موفقیت چابهار دارد: افغانستان تحت حاکمیت طالبان اکنون نسبتاً باثبات است و این رژیم روابط دوستانه و رو به رشدی با هند دارد.
روابط هند با تهران، هرچند دوستانه، پس از آنکه تحریمهای آمریکا باعث شد هند خرید نفت از ایران را بهشدت کاهش دهد، رو به افول گذاشته است .از نظر تئوریک، هند میتواند از پروژه خارج شود و زیانهای خود را کاهش دهد؛ نه فقط به این دلیل که توان تحمل تعرفهٔ جدید ۲۵ درصدی آمریکا را، علاوه بر تعرفهٔ ۵۰ درصدی موجود، ندارد؛ بلکه چون هند گزینههای دیپلماتیک و راهبردی دیگری بهجز چابهار در اختیار دارد. این کشور در حال تقویت روابط خود در خاورمیانه است؛ از جمله گسترش همکاریهای دفاعی با امارات متحدهٔ عربی و مشارکت در کریدور اقتصادی نوپای هند–خاورمیانه–اروپا و گروه I2U2 که شامل هند، اسرائیل، ایالات متحده و امارات است.
با توجه به اینکه رویکرد معاملهمحور، هستهٔ اصلی سیاست خارجی ترامپ است، ممکن است هند به این نتیجه برسد که عقبنشینی از چابهار تصمیمی محتاطانه باشد. واشنگتن اخیراً چند اقدام مهم در قبال هند انجام داده است، از جمله دعوت از این کشور برای پیوستن به یک ابتکار زنجیرهٔ تأمین دفاعی و عضویت در «هیئت صلح» ترامپ.
با این حال، خروج از چابهار از نظر سیاسی اقدامی پرریسک خواهد بود. دولت ترامپ با سیاستهای تعرفهای و انتقادهای تند خود از هند، بخش بزرگی از پایگاه اجتماعی حزب حاکم بهاراتیا جاناتا را خشمگین کرده است. با این وجود، دهلینو همچنان امتیازاتی به دولت ترامپ داده است.
هند پس از اعمال تحریمهای جدید آمریکا علیه مسکو در ماه نوامبر، واردات نفت از روسیه—که متحدی نزدیکتر از ایران برای هند محسوب میشود—را کاهش داد. افزون بر این، دهلینو که خود را مدافع «جنوب جهانی» میداند، واکنشی بسیار محتاطانه به عملیات نظامی آمریکا در ونزوئلا در ۳ ژانویه نشان داد. اگر در افکار عمومی هند چنین برداشت شود که دولت اکنون بهدلیل فشار آمریکا از یک سرمایهگذاری راهبردی مهم دیگر هم عقبنشینی میکند، این میتواند برای دولت هزینهٔ سیاسی داشته باشد.
بهجای خروج از چابهار، هند احتمالاً بهدنبال سازوکارهای مالی جدیدی برای این پروژه خواهد رفت تا خود را از تعرفهها یا تحریمهای تازه مصون نگه دارد؛ از جمله سرمایهگذاری از طریق یک طرف ثالث. در حال حاضر، مقامهای هندی گفتهاند که ممکن است برای تمدید معافیت تحریمی موجود تلاش کنند.
برای دهلینو، تحقق چشمانداز بلندپروازانهای که زمانی برای چابهار در نظر داشت، شاید دیگر ممکن نباشد. اما بهدلیل ملاحظات راهبردی و عوامل سیاسی داخلی، هند دلایل محکمی دارد که بهطور کامل از این پروژه عقبنشینی نکند؛ حتی اگر این پافشاری باعث خشم کاخ سفید شود و به روابط از پیش متزلزل آمریکا و هند فشار بیشتری وارد کند.
نظر شما