در شماره ۵ مارس نشریه «النبأ»، خبرنامه جهانی گروه داعش، این گروه جنگ جاری آمریکا و اسرائیل علیه ایران را جنگی «مورد تأیید الهی» میان کافران در دو طرف توصیف کرد. این موضوع چندان هم تعجبآور نیست؛ زیرا داعش مدتهاست شیعیان ایرانی را پیرو نوعی اسلام «رافضی» میداند و در عین حال آمریکا و اسرائیل را نیز «کافر» میخواند.
اما شاید نکتهای که کمتر انتظار میرود این باشد که داعش ظاهراً آماده است از این بیثباتی منطقهای به سود خود استفاده کند. بهطور مشخص، این گروه تلاش میکند در فضای آشوب ناشی از جنگ ایران ــ و همچنین شرایط امنیتی در سوریه و افغانستان ــ نیروهای تازه جذب کند، حملات الهامبخش انجام دهد و قلمرو خود را گسترش دهد.
هدف قرار دادن غرب
داعش خود را مدافع اسلام سنی میداند و طرفداران آن از کشته شدن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، استقبال کردهاند. نتیجه مطلوب داعش در این جنگ، سقوط هر دو طرف است؛ اما این گروه منتظر چنین نتیجهای نمانده است. در عوض، تلاش کرده است تبلیغات و پیامرسانی خود را به سوی هوادارانش در غرب گسترش دهد.
داعش شبکهای از شاخههای منطقهای را زیر یک چتر واحد اداره میکند. این شاخهها اغلب منابعی مانند نیرو، آموزش و بودجه را با یکدیگر به اشتراک میگذارند و به همین دلیل امکان جابهجایی افراد و تخصصها میان کشورها فراهم میشود. داعش از طریق اینترنت، از جمله شبکههای اجتماعی رایج مانند تیکتاک، پیامهایی منتشر میکند که جوانان غربی را هدف قرار میدهد تا نفوذ خود را فراتر از خاورمیانه و جنوب آسیا گسترش دهد.
بهویژه شاخه داعش خراسان که در افغانستان مستقر است، مهارت زیادی در جذب جوانان در فضای آنلاین نشان داده است. این گروه شبکهای رو به رشد از نوجوانان در اروپا ایجاد کرده که برخی از آنها در طرحی در سال ۲۰۲۴ برای انجام حملات همزمان در چند شهر اروپای مرکزی نقش داشتند.
نگرانکننده آن است که از زمان آغاز جنگ ایران تاکنون دو حمله الهامگرفته از داعش در آمریکا رخ داده است. تحقیقات درباره هر دو حادثه هنوز ادامه دارد، اما اطلاعات اولیه نشان میدهد که در یکی از حملات، چند جوان از "راهنماهای آموزشی داعش در اینترنت" برای ساخت بمب دستساز استفاده کردهاند.
دو نوجوانی که در ۷ مارس در برابر خانه شهردار نیویورک، «ظهران ممدانی»، حملهای ترتیب دادند، در هفتههای پیش از حمله به مطالب داعش در اینترنت دسترسی داشتند. به گفته برخی تحلیلگران، احتمال دارد آنها حتی با رهبران داعش در خارج از کشور ارتباط و راهنمایی دریافت کرده باشند.
در حمله دوم، یکی از حامیان شناختهشده داعش یک افسر نظامی را در دانشگاه اولد دومینیون در ایالت ویرجینیا کشت. این فرد پیشتر نیز به دلیل تلاش برای ارائه کمک مادی به داعش محکوم شده بود. زمان وقوع این حملات نشان میدهد که طرفداران داعش ممکن است در تلاش باشند از حواسپرتی جهانی ناشی از جنگ استفاده کنند و مکانها یا رویدادهایی را که «کافر» میدانند هدف قرار دهند.
تلاش برای تصرف قلمرو در جنوب آسیا
شاخه داعش خراسان شاید توانمندترین شاخه داعش باشد و در سه سال گذشته توانایی خود را در انجام یا الهامبخشی حملات در نقاطی دور از افغانستان نشان داده است. ترکیب چند عامل، همراه با تمرکز جهانی بر جنگ ایران، این احتمال را ایجاد میکند که این گروه در میانمدت حملهای علیه منافع غرب انجام دهد.
اما فعالیت داعش خراسان فقط به خارج از افغانستان محدود نمیشود. این گروه ممکن است از تنشهای رو به افزایش میان افغانستان و پاکستان نیز سود ببرد.
در اواخر فوریه، درگیری دیرینه میان افغانستان و پاکستان شدت گرفت؛ پاکستان افغانستان را متهم کرد که به طالبان پاکستانی پناه داده است. بخش زیادی از این درگیریها در مناطق مرزی کنترلنشده میان افغانستان و مناطق قبیلهای شمال پاکستان رخ داده است.
در گذشته، داعش خراسان به دلیل فشار طالبان افغانستان، در حفظ قلمرو در این منطقه با مشکل روبهرو بود. اما اگر طالبان درگیر جنگ با پاکستان شود، این وضعیت ممکن است فرصتی برای داعش خراسان فراهم کند تا در شمال افغانستان مناطقی را تصرف و حفظ نماید. داشتن قلمرو به این گروه امکان میدهد فضای بیشتری برای برنامهریزی حملات و فعالیتهای تبلیغاتی داشته باشد.
تجدید سازمان در سوریه
داعش همچنین از وخیمتر شدن وضعیت امنیتی در سوریه استفاده کرده است. از پاییز ۲۰۲۵ تعداد حملات داعش در داخل سوریه به شکل قابلتوجهی افزایش یافته و این گروه اخیراً علیه احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه، اعلام جهاد کرده است. داعش الشرع را دستنشانده آمریکا میداند و معتقد است او به اندازه کافی به اسلام سنی پایبند نیست.
افزایش حملات داعش که از بیابانهای سوریه انجام میشود نشان میدهد این گروه احتمالاً در آن منطقه در حال بازسازی و سازماندهی دوباره است؛ جایی که دولت سوریه برای حفظ امنیت و کنترل با مشکل روبهروست.
علاوه بر آزادی عمل بیشتر در سوریه، داعش از ورود شمار زیادی از جنگجویانی که از اردوگاههای زندان در شمال سوریه فرار کردهاند نیز سود میبرد.
اوایل امسال، نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) که تحت رهبری کردها هستند، تحت فشار دولت دمشق قرار گرفتند تا کنترل مناطقی را که در اختیار داشتند به دولت مرکزی واگذار کنند. این نیروها که سالها در کنار آمریکا علیه داعش جنگیده بودند، مسئول حفاظت از اردوگاه زندان «الهول» بودند؛ جایی که دهها هزار عضو داعش و خانوادههایشان نگهداری میشدند.
اما وقتی نیروهای SDF در ژانویه در برابر حمله دولت سوریه عقبنشینی کردند، این اردوگاهها بدون نگهبان رها شدند و یک فرار بزرگ زندانیان رخ داد. برآورد سازمانهای اطلاعاتی آمریکا نشان میدهد که حدود ۲۰ هزار نفر از جمله اعضای داعش و خانوادههایشان اکنون آزاد هستند.
برای مطالعه بیشتر در این زمینه رجوع کنید به: زندانیان داعش در مسیر عراق
انتظار میرود بسیاری از این افراد ــ که برخی از آنها جنگجویان باتجربه جنگ داخلی سوریه هستند ــ نیروی انسانی داعش را تقویت کنند. گزارشهای منطقهای نشان میدهد که دستکم تعدادی از آنها تابعیت افغان دارند. اگر این افراد به افغانستان بازگردند، داعش خراسان میتواند از تجربه جنگی آنها برای عملیات یا آموزش نیروها استفاده کند.
در حال حاضر جنگ ایران توجه اصلی رسانهها را به خود جلب کرده است. اما همچنان ضروری است که فعالیتهای داعش زیر نظر گرفته شود. این گروه قبلاً نشان داده که میتواند از درگیریها در افغانستان و سوریه برای تصرف قلمرو استفاده کند. همچنین احتمالاً اکنون با ورود زندانیان فراری، نیروی تازهای به دست آورده است. علاوه بر این، توانایی الهامبخشی یا سازماندهی حملات در غرب را نیز دارد.
هیچیک از این تهدیدها با آغاز جنگ ایران از میان نرفتهاند.
نظر شما