علی الزیدی هیچ سابقه سیاسی ندارد، هرگز در حوزه روابط بینالملل فعالیت نکرده و حتی در داخل کشور خودش هم چهرهای چندان شناختهشده نیست.
اما او اکنون بهعنوان نخستوزیر منتخب عراق با وظیفهای بسیار دشوار روبهروست: تشکیل دولت ائتلافی جدید در کشوری که درست در میانه جنگ میان ایالات متحده و ایران قرار گرفته است.
با وجود این، انتخاب الزیدی—یک تاجر ثروتمند که مالک یک شبکه تلویزیونی پرطرفدار است و قراردادهای سودآوری با دولت برای تأمین مواد غذایی دارد—توانسته بنبست چندماهه سیاسی را بشکند. نکته مهم دیگر این است که نامزدی او، دستکم در ابتدا، با مخالفتی از سوی دولت دونالد ترامپ مواجه نشده است.
رناد منصور، تحلیلگر عراق در اندیشکده چاتم هاوس، میگوید: «او حتی از تعریفهای معمول یک نامزد توافقی هم بسیار دور است. اولین فردی است که هیچ نقش سیاسی یا سابقه حکومتی ندارد. به همین دلیل بسیاری از انتخاب او شگفتزده شدهاند.»
در شرایطی که فشار آمریکا رو به افزایش است، انتخاب او از برخی جهات عجیب به نظر میرسد. الزیدی مالک «بانک اسلامی الجنوب» است؛ بانکی که تحت تحریمهای آمریکا قرار دارد. این بانک در سال ۲۰۲۴ بهدلیل اتهام پولشویی، بهویژه به نفع ایران و شبهنظامیان قدرتمند عراقی نزدیک به تهران، از دسترسی به دلار محروم شد.
با این حال، برخلاف بسیاری از نامزدهای دیگری که پس از انتخابات نوامبر مطرح شده بودند، الزیدی ۴۳ ساله روابط نسبتاً خوبی با طیفهای مختلف سیاسی عراق از جمله چهرههایی نزدیک به واشنگتن و تهران دارد.
به گفته منصور، هنوز مشخص نیست که او بتواند در مهلت ۳۰روزه تعیینشده، دولت تشکیل دهد یا نه.
اینکه چنین فردی از بیرون فضای سیاسی برای این سمت انتخاب شده، نشاندهنده بنبست جدی در بزرگترین ائتلاف سیاسی عراق یعنی «چارچوب هماهنگی» است؛ ائتلافی که نماینده اکثریت شیعه کشور محسوب میشود.
این وضعیت همچنین بازتابی از کشمکش گستردهتری است که عراق در آن گرفتار شده است.
از زمان حمله آمریکا در سال ۲۰۰۳، دولت مرکزی در بغداد همواره تلاش کرده میان منافع آمریکا و ایران، تعادل برقرار کند. اما این موازنه از اواخر فوریه، زمانی که آمریکا و اسرائیل به ایران حمله کردند، بیش از پیش شکننده شده و عراق را به یکی از میدانهای این جنگ تبدیل کرده است.
حتی پیش از جنگ، واشنگتن فشار خود بر بغداد را افزایش داده بود تا فعالیت شبهنظامیان نزدیک به ایران را محدود کند. پس از آغاز درگیری، بسیاری از این گروهها در حمایت از ایران وارد عمل شدند و با موشک و پهپاد به اهداف دیپلماتیک و نظامی آمریکا در عراق، همچنین به شرکای عراقی واشنگتن و حتی در مواردی به نیروهای نظامی عراق حمله کردند.
این شبهنظامیان شیعه که در ابتدا با حمایت ایران برای مقابله با اشغال آمریکا شکل گرفته بودند، پس از مشارکت در نبرد با گروه داعش در سال ۲۰۱۴ نفوذ بیشتری پیدا کردند. آنها از محبوبیت خود استفاده کردند تا وارد عرصه سیاست شوند، احزاب تشکیل دهند و کرسیهای پارلمان را به دست آورند و در این مسیر در اقتصاد و سیاست عراق تنیده شدند.
در دولت قبلی، برخی وزارتخانهها در اختیار شاخههای سیاسی این گروهها بود. در انتخابات نوامبر نیز، با وجود هشدارهای آمریکا مبنی بر عدم پذیرش نفوذ شبهنظامیان در دولت آینده، احزاب وابسته به آنها سهم بیشتری از کرسیهای پارلمان به دست آوردند.
با آغاز جنگ علیه ایران، اوضاع پیچیدهتر هم شد و حتی با وجود آتشبس نامحدود، همچنان تنشها ادامه دارد.
مقامات عراقی بهدلیل ناتوانی یا عدم تمایل در مهار حملات اخیر شبهنظامیان، تحت فشار شدید آمریکا قرار دارند. هفته گذشته، واشنگتن کمک مالی به نیروهای امنیتی عراق را تعلیق کرد و حتی جریان دلار به این کشور را کاهش داد.
با این حال، تنها یک روز پس از آنکه آمریکا برای اطلاعات درباره یکی از فرماندهان شبهنظامی که متهم به حمله به اهداف آمریکایی بود جایزه تعیین کرد، همان فرمانده در جلسه یکی از بلوکهای سیاسی برای انتخاب نخستوزیر دیده شد.
برخی مقامات عراقی تشکیل دولت را نوعی «سپر حفاظتی» میدانند.
غیث شعبان، نماینده پارلمان، میگوید: «ما در قلب طوفان زندگی میکنیم و بزرگترین نگرانی ما این است که عراق به میدان تسویهحسابها تبدیل شود.»
به گفته ویکتوریا تیلور، که پیشتر مسئول سیاستگذاری عراق در وزارت خارجه آمریکا بوده، احتمالاً واشنگتن با وجود تحریم بانک الزیدی، نامزدی او را میپذیرد.
او میگوید: «بهنظر میرسد آمریکا ترجیح میدهد هرچه زودتر دولت تشکیل شود.»
و اضافه میکند: «احتمالاً آنها این را فرصتی میبینند تا دولت جدید را برای مقابله جدیتر با شبهنظامیان تحت فشار بگذارند.»
سفارت آمریکا در بغداد از اظهار نظر درباره این انتخاب خودداری کرده است.
الزیدی علاوه بر فعالیت بانکی، مالک شبکه تلویزیونی پرمخاطب «دجله» نیز هست و قراردادهایی برای تأمین غذای ارتش عراق داشته است.
تحلیلگران عراقی میگویند او روابط نزدیکی با دو چهره بسیار قدرتمند در بزرگترین بلوک سیاسی عراق دارد: محمد شیاع السودانی، نخستوزیر کنونی، و فائق زیدان، رئیس شورای عالی قضایی که گفته میشود به واشنگتن نزدیک است.
با این حال، با وجود روابط گسترده، معیار اصلی قضاوت واشنگتن و تهران درباره او نحوه برخوردش با شبهنظامیان خواهد بود.
سرمد البیاتی، تحلیلگر سیاسی، میگوید: «او ناچار است با مسئله خلع سلاح و محدود کردن سلاح به دست دولت روبهرو شود و حتی با آن درگیر شود. این بزرگترین چالشی است که با آن مواجه خواهد شد.»
نظر شما