سال ۱۹۷۹، ناتوانی واشنگتن در پیشبینی آشفتگی سیاسی ناشی از بیماری و مرگ رهبر وقت ایران، به فاجعهای برای ایرانیان، خاورمیانه و امنیت ملی آمریکا انجامید. اکنون که گذار دیگری در راه است، سیاستگذاران آمریکا باید از آن تجربه درس بگیرند و برای سناریوهای پیش رو آماده باشند.
جزئیاتمسئلهٔ کلیدی این است که ساختار قدرت جمهوری اسلامی، برخلاف بسیاری از رژیمهایی که در آستانهٔ انقلاب فروپاشیدهاند، همچنان منسجم، متمرکز و دارای ابزارهای مؤثر اعمال قدرت است.
جزئیاتبه نظر میرسد تهران دچار نوعی سردرگمی راهبردی شده است. در دو سال و نیم گذشته، تصمیمهای مهم رهبران ایران یکی پس از دیگری نتیجهٔ معکوس داده و سیاست خارجی کشور به حالتی گیج، بیجهت و ناپایدار رسیده است
جزئیاتدر حالی که ایران با اعتراضهای سراسری و تهدید حملات ایالات متحده روبهرو بود، رهبر جمهوری اسلامی، برای هدایت کشور به سراغ یکی از معتمدان قدیمی و وفادارش رفت: علی لاریجانی
جزئیاتجمهوری اسلامی ایران، چه از بحران کنونی جان سالم بهدر ببرد و چه نه، از این قانون آهنین انقلابها گریزی ندارد: یا باید تغییر کند، یا از بین میرود.
جزئیاتبهترین سناریو پس از همهٔ این مرگ و ویرانی، شاید یک رژیمِ ملیگرایِ اقتدارگرا و جسور باشد که از قیدوبندهایِ نامحبوبِ رهبرِ سالخورده و دستگاهِ دینی رها شده است
جزئیاتتهران مطمئن است که میز مذاکره راهحل را به همراه خواهد آورد. شاید هم همینطور شود. اما خطر واقعی در فرض مشترکی است که هر دو پایتخت دارند: اینکه طرف مقابل اول عقب مینشیند
جزئیاتریاست شمخانی بر شورای دفاع، اتحادش با قالیباف، شبکههای گسترده مالی و امنیتی در داخل، و ارتباطاتش در خارج از کشور، او را در موقعیتی قرار میدهد که بتواند در مدیریت این گذار نقش مهمی بازی کند
جزئیاتخشم ناشی از کشتارها، همراه با احساس ایستادن بر لبه جنگ داخلی، تقاضای اجتماعی برای نظم را گسترش داده است. جامعهای که از سرکوب فرسوده شده و از فروپاشی میترسد، بیش از پیش به ایده «منجی» جذب میشود
جزئیاتهیچ کشوری به اندازهٔ ایران شکاف میان رفتار حکومت و آرزوهای جامعهاش را ندارد. حکومتی که میخواهد شبیه کرهٔ شمالی باشد و جامعهای که رؤیای کرهٔ جنوبی را دارد. تا وقتی رابطهٔ خصمانه با آمریکا ادامه دارد، ایران به پتانسیل واقعی خود نخواهد رسید.
جزئیاتبرخی سلطنتطلبان به این فکر افتادهاند که چگونه سلاح به داخل ایران قاچاق کنند و از اسرائیل کمک بگیرند. به نظر میرسد توجه چندانی به تجربهٔ دههها جنگ داخلی، آوارگی گسترده و ویرانی کشورهای منطقه نمیشود.
جزئیاتمشروعیت از اعتماد زیسته در داخل کشور میآید: از افرادی در داخل کشور که بلندترین صداها علیه نظام بودهاند، و از رهبریای که مردم بهواسطهٔ تجربهٔ مشترک در خیابانها میشناسند و به آن اعتماد دارند
جزئیات«دکترین دونروئهٔ» ترامپ را میتوان در یک جمله خلاصه کرد: یا اطاعت کن، یا رنج بکش. ونزوئلا و ایران فقط تازهترین نمونههای این منطقاند.
جزئیاتشکاف بین نخبگان حاکم نشانهای است از اینکه فشارهای واردشده بر نظام، واقعاً و بهتدریج، آن را فرسوده کردهاند. چنین شکافی آغازگر دورهای از تغییر خواهد بود؛ نه دورهٔ حفظ جمهوری اسلامی، بلکه آغاز فرایند سقوط آن.
جزئیاتبعضی خواهان چهرهای تشریفاتی و قانون اساسی هستند که زیر نظر پارلمان یا ریاستجمهوری عمل کند. هدف آنها تغییر کامل نظام نیست، بلکه شکاف انداختن در آن است: حذف نهادهای اسلامی و حفظ نهادهای دولتی
جزئیاتجمهوری اسلامی به شکلی که میشناسیم دوام نخواهد آورد. اما فروپاشی یا دگرگونی آن بهخودیِ خود رهایی را تضمین نمیکند. ایران به مرحلهٔ پایانی یک انقلاب وارد نمیشود، بلکه قدم به دوره گذاری پرخطر میگذارد
جزئیاتحملهای که به حذف علی خامنهای بینجامد، میتواند یا به قدرتگیری یک جناح عملگرا و کاهش تنشها منجر شود، یا برعکس، جناحی بهمراتب تندروتر را به میدان بیاورد که مشتاق جنگ — چه داخلی و چه منطقهای — باشد.
جزئیاتدرست است که آمریکا ابرقدرت است، اما برخی موقعیتها ـ از جمله ایران ـ ریسکهایی دارند که مداخله را ناموجه میکند. ترامپ گزینه قابل دفاع و موجهی برای دفاع مستقیم از معترضان ندارد
جزئیاتخامنهای میتواند تغییر را بپذیرد و شاید به نظام فرصت بقا بدهد. اگر نپذیرد، تغییر ممکن است توسط این اعتراضات، یا موج های اعتراضی بعدی، به او تحمیل شود
جزئیاتآیا آقای خامنهای آماده است اصل «نرمش قهرمانانه» را دوباره بپذیرد و امتیازاتی بدهد که مذاکرات را احیا کند؟ تاکنون، سخنان او چنین نشانهای نمیدهد.
جزئیاتاظهارات ترامپ و نتانیاهو از سوی حکومت برای متهمکردن معترضان به «بازی در زمین دشمن» استفاده میشود. از اینجا تا تشدید بحران و سرکوب خشونتآمیز اعتراضها، راهی کوتاه باقی میماند.
جزئیاتاز آنجا که تصمیمهای کلان به زمان پس از درگذشت آیتالله خامنهای موکول شده، کشور به کشتیای میماند که ناخدا ندارد.
جزئیاتدر بدترین سناریو، اگر انسجام دولت مرکزی فرو بپاشد، ایران ممکن است با موجی از درگیریهای داخلی روبهرو شود. تقریباً همه این گروهها سابقه فعالیتهای مسلحانه دارند
جزئیاتاز نوههای بنیانگذار جمهوری اسلامی، تا فرزندان روسای جمهور و مقامات پیشین، این موضوع که وارثان حامیان نظام نظرات غیرمتعارفی بیان کنند، بیسابقه نیست.
جزئیات