صبح روز ۲۹ دسامبر سال گذشته، یک خبر فوری موجی از وحشت را در سراسر ترکیه به راه انداخت: در جریان یورش نیروهای امنیتی به خانهای در شهر یالووا، درگیری مسلحانه هشتساعته ای رخ داد؛ خانهای که اعضایی از داعش خراسان یا ISKP در آن پنهان شده بودند.
در این درگیری، سه مأمور پلیس کشته شدند و هشت مأمور دیگر بههمراه یک نگهبان امنیتی زخمی شدند که حال برخی از آنها وخیم گزارش شد. بنا به اعلام وزارت کشور ترکیه، نیروهای پلیس در حال پیگیری اطلاعات دقیقی بودند که نشان میداد این گروه افراطی قصد دارد در جشنهای بزرگ شب سال نو در نقاط مختلف کشور دست به حمله بزند.
با توجه به تهدید جدی، وزارت خارجه آلمان نیز توصیههای سفر خود به ترکیه را تشدید کرد و از شهروندانش خواست با احتیاط ویژه سفر کنند.
آنچه افکار عمومی را بیش از همه شوکه کرد، این بود که شش مظنون کشتهشده خارجی نبودند، بلکه همگی شهروندان ترکیه بودند.
برای مدتها روایت غالب در ترکیه این بود که چنین گروههایی از این کشور صرفاً بهعنوان مسیر ترانزیتی برای عملیات در آسیای مرکزی یا خاورمیانه استفاده میکنند. اما حادثه یالووا نشان داد که رهبر این هسته و تمامی اعضای آن ترک بودهاند و به یک زرادخانه قابلتوجه از سلاحها دسترسی داشتهاند.
به گزارش رسانههای محلی، دو نفر از کشتهشدگان پیشتر به جرم عضویت در یک سازمان تروریستی و اقدام به قتل محکوم و زندانی شده بودند، اما هفت ماه پیش با وجود آگاهی مقامات از میزان افراطیگریشان، بهطور مشروط آزاد شده بودند.
طبق پروندههای قضایی، این افراد حتی اعضای خانوادهٔ خود را به دلیل نپذیرفتن ایدئولوژی افراطی مذهبیشان «گناهکار» و «دشمن» میدانستند. مقامات میگویند یکی از آنها حتی تلاش کرده بود مادرش را با زور به مناطق تحت کنترل داعش در افغانستان و پاکستان ببرد تا او را بهزعم خود در «صراط مستقیم» قرار دهد.
مقامات ترکیه همچنین میدانستند که این گروه، مأموران پلیس را اهداف مشروع حمله تلقی کرده است.
این حادثه از آن زمان بحثی داغ را درباره این موضوع برانگیخته که آیا دولت ترکیه تهدید ناشی از افراطگرایان اسلامگرا را دستکم گرفته است یا نه.
هزاران شهروند ترک به داعش پیوستهاند
حضور داعش در خاک ترکیه پدیدهای جدید نیست. از سال ۲۰۱۲ تاکنون، تخمین زده میشود بین پنج تا هشت هزار شهروند ترکیه به این گروه در سوریه و عراق پیوسته باشند. بسیاری از آنها پس از دریافت آموزش بازگشتند و بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حملات تروریستی انجام دادند که نزدیک به ۳۰۰ کشته بر جای گذاشت.
در سالهای اخیر، داعش خراسان که در سال ۲۰۱۵ با تمرکز اولیه بر افغانستان و پاکستان تأسیس شد، جای پایی در ترکیه پیدا کرده و شبکههای خود را حرفهایتر کرده است.
بوراک ییلدیریم، کارشناس امنیتی ترکیه، تأیید میکند که ترکیه دیگر صرفاً یک کشور ترانزیتی برای این گروه نیست، بلکه به مرکزی برای جذب نیرو و تأمین مالی تبدیل شده است. به گفته او، داعش خراسان بهطور خاص در حاشیههای کمدرآمد شهرهای بزرگ ترکیه به دنبال جذب هوادار است.
او میگوید: «جذبکنندگان دقیقاً روی این مناطق تمرکز میکنند، بهویژه روی افرادی که دیدگاه رسمی نهادهای دینی را بیش از حد لیبرال میدانند.»
حرفهایتر شدن داعش خراسان
پس از شکست داعش در سوریه در سال ۲۰۱۹ و بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان در سال ۲۰۲۱، بسیاری از اعضای داعش به ترکیه گریختند. به گفته سازمانهای اطلاعاتی ترکیه، داعش خراسان با حمایتهایی از آسیای مرکزی، حرفهایتر از قبل شده است. این گروه در مجله ماهانه انگلیسیزبان خود با عنوان «صدای خراسان» ترکیه را کشوری معرفی میکند که بیشترین فعالیتهای لجستیکی را در آن انجام میدهد.
برای مدتی چنین به نظر میرسید که دولت ترکیه تا زمانی که اهداف این گروهها کردهای سوری یا حکومت بشار اسد در سوریه باشند، حضورشان را تحمل میکند. حسین چیچک، استاد علوم سیاسی در دانشگاه وین، میگوید این گروهها به دلایل ژئوپولیتیک تحمل میشدند، اما اکنون با روی کار آمدن رهبری متفاوت در سوریه که مورد حمایت ترکیه است، شرایط تغییر کرده است. به گفته او، از سال ۲۰۲۴ تهدید فوری تروریسم در داخل ترکیه بهطور چشمگیری افزایش یافته و اولویت اصلی دولت اکنون امنیت داخلی است.
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، اعلام کرده که نیروهای امنیتی تنها در سال ۲۰۲۴ نزدیک به ۱۴۰۰ عملیات علیه ساختارهای داعش انجام دادهاند و این عملیاتها در سال ۲۰۲۵ نیز ادامه داشته است. تا پایان سال گذشته، بیش از ۵۰۰ مظنون به عضویت در داعش بازداشت شده بودند. سازمان اطلاعات ترکیه همچنین چند تن از چهرههای ارشد داعش خراسان را در مناطق مرزی افغانستان و پاکستان دستگیر و به ترکیه منتقل کرده است.
ییلدیریم میگوید: «داعش خراسان از اشتباهات و شکستهای سرزمینی خود در خاورمیانه درس گرفته است.» او توضیح میدهد که این گروه در سالهای اخیر با شبهنظامیان مسلح در آفریقا ارتباطات راهبردی برقرار کرده تا به منابع جدید سلاح و شیوههای نوین نبرد دست یابد؛ امری که به گفته او، این گروه را «حتی خطرناکتر» کرده است.
به گفته ییلدیریم، هدف راهبردی بلندمدت این گروه همچنان بهرهبرداری از هر خلأ قدرت برای تأسیس «خلافت» است.
بر اساس گزارش اداره فدرال مهاجرت و پناهندگان آلمان، در سال ۲۰۲۴ در مجموع ۲۳ شاخه داعش در سراسر جهان فعال بودهاند، اما داعش خراسان خطرناکترین آنها ارزیابی شده است. این گروه از سال ۲۰۲۴ تاکنون حملاتی را در ایران، روسیه و استرالیا انجام داده است.
چیچک و دیگر کارشناسان هشدار میدهند که وقوع حملات بیشتر در هر زمانی محتمل است. او میگوید: «ترکیه و اروپا سالهاست با این تهدید پنهان زندگی میکنند.»
نظر شما