تصمیم ایران برای شلیک موشکهای بالستیک به اسرائیل ــ برای نخستین بار پس از چند ماه ــ نشان داد که فرمانده جدید نیروی نظامی قدرتمند جمهوری اسلامی تا چه اندازه نفوذ دارد.
بر اساس گفتههای مقامهای ایرانی و عرب، احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، از حامیان اصلی حمله شدید به اسرائیل بود؛ حملهای که با هدف متوقف کردن حملات اسرائیل به حزبالله در بیروت انجام شد. در مقابل، چهرههای میانهروتر در ساختار قدرت ایران خواهان خودداری از این اقدام بودند، زیرا نگران بودند که چنین حملهای توافق احتمالی با آمریکا ــ توافقی که میتوانست به نجات اقتصاد ایران کمک کند ــ را به خطر بیندازد.
اما وحیدی در نهایت برنده این جدال شد. او توانست شورای عالی امنیت ملی را برای حمایت از حملات قانع کند و بدین ترتیب نخستین تبادل آتش میان ایران و اسرائیل از زمان آتشبس ۸ آوریل آغاز شد.
اکنون وحیدی به یکی از مهمترین بازیگران قدرت در جمهوری اسلامی تبدیل شده است؛ شخصیتی که در مذاکرات با واشنگتن از مواضعی سختگیرانه دفاع میکند. در حالی که دونالد ترامپ و میانجیها روز شنبه اعلام کردند دو طرف به آستانه دستیابی به یک توافق اولیه رسیدهاند و حتی احتمال امضای آن در روز یکشنبه وجود دارد، تهران نسبت به این زمانبندی ابراز تردید نمود. در داخل ایران، سپاه پاسداران و نیروهای نزدیک به آن مهمترین مانع در مسیر دستیابی به توافق به شمار میروند.
میانجیها میگویند دو طرف به توافقی نزدیک شدهاند که بر اساس آن تنگه هرمز بازگشایی شده و محاصره اقتصادی آمریکا کاهش یابد، اما مسائل پیچیدهتری همچون برنامه هستهای ایران و آزادسازی داراییهای بلوکهشده این کشور به مراحل بعدی موکول شود. ترامپ نیز پنجشنبه گفته بود فاصله دو طرف آنقدر کم شده که حاضر است حملات بیشتر را متوقف کند.
با این حال، ایران تأکید کرده که هنوز پیشنویس توافق را نپذیرفته است. در میان جناح تندرو، وحیدی بانفوذترین و قدرتمندترین صدایی است که معتقد است تهران باید تا زمان برآورده شدن خواستههایش مقاومت کند.
در ماههای گذشته، وحیدی بارها با چهرههای سیاسی و دیپلماتیک جمهوری اسلامی وارد کشمکش شده و هر بار، دست بالا را به دست آورده است.
این فرمانده ۶۷ ساله که از سوی آمریکا به دلیل نقش داشتن در مقابله با اعتراضات زنان در سال ۲۰۲۲ تحریم شده و همچنین به اتهام مشارکت در حمله مرگبار به یهودیان در آرژانتین تحت تعقیب اینترپل قرار دارد، معتقد است ایران باید بازدارندگی نظامی خود را احیا کند تا در میز مذاکره دست برتر را داشته باشد.
مقام او در رأس قدرتمندترین نیروی مسلح جمهوری اسلامی باعث شده دیدگاههایش مستقیماً بر موضع ایران در مذاکرات پایان جنگ اثر بگذارد. به گفته میانجیهای حاضر در مذاکرات، نیروهای تحت فرمان او مسئول اعمال فشار ایران بر تنگه هرمز هستند؛ اهرمی که مهمترین کارت تهران در گفتوگوها به شمار میرود.
به گفته مقامهای عرب، ایرانی و اروپایی، وحیدی در طول جنگ بارها نظر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، را نادیده گرفته است. هر دو نفر خواهان دستیابی سریع به یک توافق اولیه با آمریکا بودند تا از فروپاشی اقتصادی ناشی از محاصره صنعت نفت ایران جلوگیری شود.
اما وحیدی اولویت را به احیای بازدارندگی نظامی ایران و حمایت از حزبالله لبنان داده است. به گفته میانجیهای عرب، او کسی بود که بحران لبنان را به جنگ ایران گره زد و توافق با آمریکا را به پایان یافتن درگیری اسرائیل با حزبالله مشروط نمود.
او همچنین بر حفظ ذخایر موشکی ایران، دسترسی به منابع مالی مسدودشده و امکان استفاده از این منابع برای هزینههای نظامی تأکید کرده است.
وحیدی از اعضای اولیه سپاه پاسداران پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. او در سال ۱۳۶۱ و در سن ۲۳ سالگی ریاست بخش اطلاعات سپاه را برعهده گرفت.
او از جمله افرادی بود که در شکلگیری نیروی قدس سپاه نقش داشت؛ یگانی ویژه که مأموریت آن آموزش و حمایت از گروههای مسلح خارجی برای مقابله با دشمنان ایران بود. وحیدی در سال ۱۳۶۷ نخستین فرمانده این نیرو شد.
در دهه ۱۹۹۰ میلادی، او به توسعه حزبالله لبنان و تبدیل آن به قدرتمندترین نیروی نظامی این کشور کمک کرد.
در سال ۲۰۰۷، دولت آرژانتین از طریق اینترپل حکم بازداشت وحیدی را صادر کرد و او را به مشارکت در طراحی بمبگذاری سال ۱۹۹۴ در مرکز همیاری یهودیان بوئنوس آیرس متهم نمود؛ حملهای که ۸۵ کشته و صدها زخمی برجا گذاشت. جمهوری اسلامی همواره هرگونه دخالت وحیدی یا دیگر مقامهای ایرانی در این عملیات را رد کرده است.
وحیدی در طول سالهای فعالیت خود سمتهای مختلفی را برعهده داشته است؛ از جمله وزیر دفاع، وزیر کشور و جانشین فرمانده سپاه پاسداران. این مسئولیتها به او شناخت عمیقی از ساختار دفاعی و امنیتی ایران دادهاند.
او در مقام وزیر دفاع در سال ۲۰۰۹ نقش مهمی در تأمین تجهیزات برنامههای موشکی، پهپادی و هستهای ایران داشت؛ موضوعی که باعث شد وزارت خزانهداری آمریکا یک سال بعد او را تحریم کند.
در سال ۲۰۲۲ نیز به عنوان وزیر کشور مسئولیت نظارت بر مقابله با اعتراضات پس از مرگ مهسا امینی را بر عهده داشت.
پس از به دست گرفتن فرماندهی سپاه با حدود ۲۰۰ هزار نیرو، وحیدی به سرعت قدرت خود را به نمایش گذاشت.
یکی از نخستین نمونهها زمانی بود که مسعود پزشکیان اعلام کرد تهران حملات خود علیه کشورهای حاشیه خلیج فارس را متوقف خواهد کرد. اما سپاه پاسداران بلافاصله موضعی متفاوت اتخاذ کرد.
بر اساس روایت میانجیهای عرب، وحیدی مدارکی را به شورای عالی امنیت ملی ارائه داد که به گفته او نشان میداد برخی کشورهای خلیج فارس در حملات علیه ایران همکاری داشتهاند.
از آن زمان، بارها شاهد پیامهای متناقض میان سپاه پاسداران و مقامهای میانهروتر جمهوری اسلامی بودهایم.
برای مثال، در ۱۸ آوریل، زمانی که عباس عراقچی اعلام کرد تنگه هرمز باز است، سپاه از طریق میانجیها پیام متفاوتی ارسال کرد. اندکی بعد نیز رسانههای نزدیک به سپاه اظهارات عراقچی را «ناقص» یا «نادقیق» توصیف کردند و حملات در این آبراه ادامه یافت.
با وجود نفوذ گسترده وحیدی در ساختار قدرت ایران، جایگاه او بسیار پرمخاطره است.
در سالهای اخیر، حملات آمریکا و اسرائیل شمار زیادی از فرماندهان ارشد سپاه را کشته است؛ از جمله فرمانده پیشین سپاه و همچنین قاسم سلیمانی که در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ و به دستور او هدف حمله قرار گرفت.
اکنون احمد وحیدی در حالی در رأس سپاه ایستاده که هم نفوذی بیسابقه در تصمیمگیریهای راهبردی جمهوری اسلامی دارد و هم در معرض همان خطراتی قرار گرفته که بسیاری از فرماندهان پیش از او را از صحنه خارج کرده است.
درج این مقاله به معنی تایید مطالب مطرح شده نبوده و صرفا به منظور آشنایی خوانندگان با نظرات مختلف صورت گرفته است
مطلب مرتبط: مردانی که در غیاب رهبر، ایران را اداره می کنند
نظر شما