وانتی که ساعت ۲ بعدازظهر سوم مارس از کنار اردوگاه بادیهنشینان در بیابان ناهموار غرب عراق عبور میکرد، صحنهای عادی برای ساکنان آن منطقه بود؛ خودروی یکی از چوپانهای محلی که راهی نزدیکترین شهر، یعنی النخیب، شده بود.
اما بازگشت آن چند ساعت بعد، در حالی که شعلهور و پر از جای گلوله بود، اصلاً عادی نبود.
سه شاهد از ساکنان اردوگاه گفتند که یک بالگرد این خودرو را تعقیب میکرد و بارها به سوی آن شلیک کرد تا سرانجام وانت در میان شنها از حرکت ایستاد.
این حمله مرگبار، پس از آن رخ داد که عواد الشمری، چوپان ۲۹ ساله، برای خرید مواد غذایی راهی شهر شد. پسرعمویش، امیر الشمری، به نیویورکتایمز گفت که او به جای بازگشت به خانه، بهطور اتفاقی با یک راز نظامی بسیار محرمانه اسرائیل در دل بیابان عراق روبهرو شد؛ رازی که خانوادهاش معتقدند جان او را گرفت.
کشف عواد الشمری در نهایت پرده از این واقعیت برداشت که عراق بیش از یک سال میزبان دو پایگاه مخفی اسرائیل بوده است؛ کشوری که رسماً دشمن عراق محسوب میشود.
به گفته مقامهای ارشد عراقی و منطقهای، در فاصله میان آغاز سفر نافرجام او و مرگش، الشمری با فرماندهی نظامی منطقه تماس گرفته و آنچه دیده بود -سربازان، بالگردها و چادرهایی که اطراف یک باند فرود موقت مستقر بودند-گزارش داده بود. اسرائیل از این پایگاه برای پشتیبانی از عملیات نظامی خود علیه ایران، متحد منطقهای بغداد، استفاده میکرد.
پیشتر روزنامه والاستریت ژورنال از وجود یکی از این پایگاهها خبر داده بود. اما مقامهای عراقی به نیویورکتایمز گفتند که پایگاه دومی نیز در بیابان غربی عراق وجود داشته که تاکنون فاش نشده بود.
به گفته مقامهای امنیتی منطقه، پایگاهی که الشمری به آن برخورد، پیش از جنگ فعلی میان آمریکا، اسرائیل و ایران ایجاد شده بود و در جریان جنگ ۱۲ روزه علیه تهران در ژوئن ۲۰۲۵ مورد استفاده قرار گرفت.
یکی از مقامهای منطقهای گفت نیروهای اسرائیلی از اواخر سال ۲۰۲۴ مقدمات ساخت این پایگاه موقت را آغاز کرده بودند؛ آنها در حال شناسایی نقاط دورافتادهای بودند که بتوانند در جنگهای آینده از آنها استفاده کنند.
ارتش اسرائیل به درخواستهای مکرر برای اظهار نظر درباره این اردوگاهها یا کشته شدن الشمری پاسخی نداد.
شاهدان کشته شدن الشمری به دلیل نگرانی از امنیت خود، نخواستند نامشان فاش شود. بیشتر مقامهایی هم که درباره پایگاههای اسرائیل صحبت کردند، تنها به شرط ناشناس ماندن حاضر به گفتوگو شدند، زیرا موضوع بسیار حساس امنیتی بود.
اطلاعاتی که این افراد ارائه کردند نشان میدهد دستکم یکی از این پایگاهها — همان پایگاهی که الشمری به آن برخورد — از ژوئن ۲۰۲۵ یا حتی زودتر برای واشنگتن شناختهشده بوده است. این یعنی احتمالاً آمریکا، دیگر متحد اصلی بغداد، این واقعیت را که نیروهای یک کشور دشمن در خاک عراق حضور دارند، از دولت عراق پنهان کرده بود.
وعد الکدو، نماینده پارلمان عراق که در جلسه محرمانهای درباره این پایگاه حضور داشت، گفت: «این موضوع نشاندهنده بیاعتنایی آشکار به حاکمیت عراق، دولت و نیروهایش و همچنین کرامت مردم عراق است.»
به گفته مقامهای منطقهای، نقش آمریکا در ساختار امنیتی عراق بخشی از محاسبات اسرائیل بود که باعث شد اطمینان پیدا کند میتواند مخفیانه در عراق فعالیت کند.
دو مقام امنیتی عراقی گفتند که هم در جنگ سال گذشته و هم در درگیری فعلی، واشنگتن عراق را مجبور کرده بود رادارهایش را خاموش کند تا از هواپیماهای آمریکایی محافظت شود؛ اقدامی که باعث شد بغداد برای شناسایی تهدیدها بیشتر به نیروهای آمریکایی وابسته شود.
افشای این پایگاهها پرسشهای ناخوشایندی را هم برای عراق ایجاد کرده است؛ از جمله اینکه آیا نیروهای عراقی واقعاً از حضور نیروهای خارجی بیخبر بودند تا زمانی که یک چوپان موضوع را فاش کرد؟ یا از ماجرا خبر داشتند و ترجیح دادند نادیدهاش بگیرند؟
هر دو احتمال نشان میدهد عراق که سالها میان فشار واشنگتن و تهران گرفتار بوده، هنوز هم کنترل کاملی بر خاک خود ندارد.
سرلشکر علی الحمدانی، فرمانده نیروهای فرات غربی عراق، گفت ارتش بیش از یک ماه پیش از کشف چوپان، به حضور اسرائیل در بیابان مشکوک شده بود.
او گفت: «تا امروز دولت درباره این موضوع سکوت کرده است.»
دولت عراق که پذیرش وجود پایگاههای اسرائیلی برایش بسیار حساس است، هنوز هم رسماً وجود آنها را تأیید نکرده است. عراق هیچ رابطه دیپلماتیکی با اسرائیل ندارد و افکار عمومی این کشور اسرائیل را دشمن میداند.
سرتیپ سعد معن، سخنگوی نیروهای امنیتی عراق، به نیویورکتایمز گفت: «عراق هیچ اطلاعاتی درباره محل استقرار پایگاههای نظامی اسرائیل ندارد.»
افزایش خشم عمومی در عراق پس از این افشاگریها میتواند تلاشهای آمریکا برای مهار نفوذ ایران در این کشور را تهدید کند، آن هم در شرایطی که سرنوشت جنگ هنوز نامشخص است.
دو مقام امنیتی منطقهای گفتند پایگاهی که الشمری آن را افشا کرد، توسط اسرائیل برای پشتیبانی هوایی، سوخترسانی و خدمات درمانی استفاده میشد.
هدف از ایجاد این پایگاه، کوتاه کردن مسافت پرواز هواپیماهای اسرائیلی تا ایران بود. این پایگاه قرار بود صرفاً حضوری موقت برای کمک به عملیات نظامی باشد؛ عملیاتی مانند جنگ ژوئن ۲۰۲۵ که به گفته همان مقامها، این پایگاه در آن بسیار کارآمد بود.
ژنرال ایال زامیر، رئیس ستاد ارتش اسرائیل، پس از جنگ سال گذشته گفته بود موفقیت عملیات اسرائیل «از جمله بهدلیل هماهنگی و عملیات فریب میان نیروی هوایی و نیروهای کماندویی زمینی» ممکن شده است.
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) که مسئول عملیات خاورمیانه است، از اظهار نظر درباره فعالیتهای اسرائیل در عراق خودداری کرد و پرسشها را به ارتش اسرائیل ارجاع داد.
اما فرماندهان پیشین ارتش آمریکا، مقامهای پنتاگون و دیپلماتهای آمریکایی که در منطقه خدمت کردهاند، گفتند با توجه به روابط نزدیک نظامی آمریکا و اسرائیل، «غیرقابل تصور» است که سنتکام از حضور اسرائیل در غرب عراق خبر نداشته باشد.
رازی خطرناک
هفتهها بود که جوامع بادیهنشین در بیابان غرب عراق فعالیتهای نظامی غیرعادی را به فرماندهی منطقه گزارش میکردند.
ژنرال الحمدانی گفت ارتش تصمیم گرفت به منطقه نزدیک نشود و در عوض از دور تحرکات نیروهایی را که گمان میرفت اسرائیلی باشند، زیر نظر بگیرد. آنها از همتایان آمریکایی خود اطلاعات خواستند، اما پاسخی دریافت نکردند.
روزی که الشمری با نیروهای خارجی روبهرو شد، او نیز با مقامهای محلی تماس گرفت و ماجرا را گزارش داد.
اما اندکی بعد، به گفته خانوادهاش و همچنین سرلشکر فهیم الغریطی، سخنگوی فرماندهی عملیات کربلا، هم ارتش و هم خانواده ارتباطشان را با او از دست دادند.
خانواده او دو روز جستوجو کردند تا سرانجام ساکنان بادیهنشینی را یافتند که شاهد کشته شدنش بودند و فهمیدند چه بر سر او آمده است.
امیر الشمری گفت: «به ما گفتند یک وانت سوخته شبیه خودروی عواد آنجاست، اما هیچکس جرأت نمیکرد به آنجا برود. وقتی رسیدیم، ماشین و جسدش را سوخته پیدا کردیم.»
خانواده او عکسهایی از جسد خونآلودش منتشر کردند؛ در حالی که سر و انگشتانش سیاه شده بود و وانتش کاملاً سوخته بود. آنها جسدش را کنار همان خودرو و زیر سنگقبری ساده خاک کردند.
یک روز پس از گزارش چوپان، فرماندهی منطقهای عراق مأموریتی شناسایی به محل اعزام کرد.
اما به گفته فرماندهان عراقی، هنگامی که نیروها به منطقه نزدیک شدند، هدف تیراندازی قرار گرفتند. طبق بیانیهای که یک روز بعد منتشر شد، یک سرباز کشته و دو نفر زخمی شدند و دو خودرو نیز بمباران شد؛ اتفاقی که باعث عقبنشینی نیروهای عراقی شد.
در بغداد، مقامهای ارشد امنیتی عراق تلاش میکردند بفهمند دقیقاً چه اتفاقی افتاده است.
دو مقام ارشد گفتند فرماندهان عالیرتبه نظامی بارها تلاش کردند اهمیت حادثه را کمرنگ جلوه دهند و مانع روشن شدن موضوع شوند.
در عرصه عمومی، فرماندهی عملیات مشترک عراق اعلام کرد که «نیروهای خارجی» به سربازان عراقی حمله کردهاند و گفت شکایتی را به شورای امنیت سازمان ملل ارائه کرده است.
اما در پشت پرده، رئیس ستاد ارتش عراق، عبدالامیر یارالله، با همتایان آمریکایی خود تماس گرفت. به گفته الحمدانی و دو مقام ارشد عراقی، آمریکاییها تأیید کردند که نیروهای حاضر در منطقه آمریکایی نبودهاند.
الحمدانی گفت: «پس فهمیدیم که اسرائیلی هستند.»
چهار روز پس از حمله به نیروهای عراقی، در هشتم مارس، پارلمان عراق فرماندهان نظامی را مجبور کرد گزارشی محرمانه ارائه دهند.
نمایندگانی که در جلسه حضور داشتند گفتند اجازه ندارند جزئیات را علنی کنند. اما یکی از آنها، حسن فضعام، به نیویورکتایمز گفت اسرائیل دستکم یک پایگاه دیگر هم در داخل عراق ایجاد کرده بود.
او گفت: «پایگاه النخیب فقط همان پایگاهی است که لو رفت.»
یک مقام عراقی دیگر نیز وجود پایگاه دوم را تأیید کرد، بدون آنکه محل دقیقش را فاش کند؛ فقط گفت آن هم در یکی از مناطق بیابانی غرب عراق قرار دارد.
طبق پروتکلهای رسمی، آمریکا موظف است بغداد را از هرگونه فعالیت در خاک عراق مطلع کند.
این یعنی یا واشنگتن فعالیت اسرائیل را پنهان کرده بود، یا فرماندهان عالی عراق را در جریان قرار داده بود و آنها موضوع را محرمانه نگه داشته بودند.
با این حال، مقامهای عراقی معتقدند بسیار بعید است رهبران عراق تا پیش از افشای ماجرا توسط چوپان، بدانند این نیروها اسرائیلی هستند و احتمالاً تصور میکردند آن پایگاهها متعلق به آمریکا هستند.
موازنهای شکننده
از زمان حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳، بغداد همواره میان دو قدرت گرفتار بوده است: آمریکا، اشغالگر سابق، و ایران، همسایه قدرتمندش.
دولت ترامپ فشار زیادی بر عراق وارد کرده تا نفوذ ایران را محدود کند؛ بهویژه خواهان خلع سلاح گروههای نزدیک به ایران و جلوگیری از حضور آنها در دولت و نیروهای امنیتی است.
سالهاست رهبران عراق یا نتوانستهاند یا نخواستهاند چنین کاری انجام دهند؛ موضوعی که تنشها با واشنگتن را افزایش داده است.
رمزی مردینی، مدیر مؤسسه مشاورهای ژئوپول لب در خاورمیانه، گفت وجود پایگاههای اسرائیلی در عراق میتواند این تعادل شکننده را بیش از پیش متزلزل کند.
او گفت: «اکنون هرگونه همکاری با آمریکا ممکن است بهعنوان همراستایی با اسرائیل تعبیر شود.»
به گفته او، اگر جنگ با ایران دوباره آغاز شود، این موضوع میتواند بهانهای برای دخالت مستقیمتر نظامی ایران در عراق فراهم کند.
همچنین ممکن است به گروههای نزدیک به ایران دلیلی بدهد تا از خلع سلاح خودداری کنند.
امروز پایگاه اسرائیل در النخیب دیگر فعال نیست، اما وضعیت پایگاه دوم همچنان نامشخص است.
خانواده چوپان کشتهشده میگویند پرونده قتل او نادیده گرفته شده است.
امیر الشمری گفت: «آنها میخواهند دولت درباره این حادثه و علت آن تحقیق کند. میخواهند حق او رعایت شود.»
برای مطالعه بیشتر در این زمینه رجوع کنید به: اسرائیل پایگاهی مخفی برای جنگ با ایران، در عراق ساخت
نظر شما