در حالی که جهان به مرحلهای تازه و خطرناکتر از بحران انرژی ناشی از جنگ ایران نزدیک میشود، نزدیک به ۸۰ کشور تدابیر اضطراری برای محافظت از اقتصاد خود اتخاذ کردهاند.
معاملهگران هشدار میدهند اگر کشتی های حامل سوخت نتوانند از تنگه هرمز عبور کنند، قیمت نفت ممکن است دوباره جهشی شدید پیدا کند.
پل دیگل، اقتصاددان ارشد شرکت سرمایهگذاری آبردین، گفت تیم او اکنون سناریویی را بررسی میکند که در آن قیمت نفت برنت به ۱۸۰ دلار در هر بشکه میرسد؛ اتفاقی که میتواند موجی از تورم و رکود را در بسیاری از کشورهای اروپایی و آسیایی ایجاد کند.
افزایش استفاده از سیستمهای سرمایشی و رشد سفرهای تابستانی در آغاز فصل گرما در نیمکره شمالی، فشار بیشتری بر عرضه نفت خام، بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما وارد خواهد کرد؛ آن هم در شرایطی که ذخایر جهانی انرژی با سریعترین نرخ ثبتشده در حال کاهش است.
استرالیا متعهد شده ۱۰ میلیارد دلار برای افزایش ذخایر سوخت و کود شیمیایی خود هزینه کند، در حالی که فرانسه اعلام کرده «دامنه و ابعاد» حمایتهایش را برای محافظت از اقتصاد کشور در برابر بحران تغییر خواهد داد.
هند نیز از مردم خواسته برای تقویت ذخایر ارزی کشور، از خرید طلا و سفرهای خارجی خودداری کنند.
آژانس بینالمللی انرژی برآورد کرده تعداد کشورهایی که ناچار به اجرای اقدامات اضطراری شدهاند، از ۵۵ کشور در پایان ماه مارس به ۷۶ کشور رسیده است.
اقتصاددانان و معاملهگران هشدار میدهند مرحله بعدی بحران میتواند با جهش دوباره قیمت انرژی، سهمیهبندی گسترده سوخت، تعطیلی صنایع و کاهش قابلتوجه رشد اقتصادی جهان همراه شود.
آپستولوس تزیتزیکوستاس، کمیسر حملونقل اتحادیه اروپا، در کنفرانسی در آتن گفت: «اگر درگیری خاورمیانه طی هفتههای آینده پایان نیابد و تنگه هرمز بازگشایی نشود، میترسم جهان وارد رکود شود.»
از زمان آغاز درگیریها، جهان عملاً بیش از ظرفیت واقعی انرژی خود مصرف کرده است.
آژانس بینالمللی انرژی تخمین میزند که بین ماههای مارس تا ژوئن، مصرف جهانی نفت روزانه حدود ۶ میلیون بشکه بیشتر از میزان تولید خواهد بود.
برخی تحلیلگران معتقدند این کسری حتی ممکن است به ۸ تا ۹ میلیون بشکه در روز برسد.
برای جبران این کمبود، دولتها آزادسازی ذخایر استراتژیک خود را آغاز کردهاند.
در حال حاضر، روزانه بیش از ۲ میلیون بشکه نفت اضطراری از ذخایر راهبردی وارد بازار میشود، اما بسیاری از این برنامهها قرار است تا ماه ژوئیه پایان یابد.
آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرد ذخایر جهانی نفت — بهجز ذخایری که در خلیج فارس و پشت محاصره گرفتار شدهاند — از زمان آغاز جنگ حدود ۳۸۰ میلیون بشکه کاهش یافته است.
پیشبینی اینکه دقیقاً چه زمانی بحران به نقطه انفجار برسد، دشوار است.
اگرچه روی کاغذ بیش از ۳ میلیارد بشکه نفت در انبارها و مخازن جهان وجود دارد، اما همه این نفت عملاً قابل استفاده فوری نیست. بخش بزرگی از آن برای ادامه کار عادی شبکه انرژی لازم است و نمیتوان آن را کامل مصرف کرد.
برای مثال، خطوط لوله باید همیشه مقداری نفت درون خود داشته باشند تا فشارشان حفظ شود، پالایشگاهها هم بدون جریان مداوم نفت نمیتوانند کار کنند. حتی مخازن ذخیره را نیز نمیشود کاملاً خالی کرد، چون ممکن است به تأسیسات آسیب برسد یا کل سیستم انتقال و پالایش مختل شود.
تحلیلگران میگویند بازارها بسیار پیش از آنکه ذخایر به صفر برسند، از کار خواهند افتاد.
پل هورسنل از مؤسسه مطالعات انرژی آکسفورد گفت: «حداقل سطح عملیاتی، بسته به کشور و نوع محصول متفاوت است.»
جیپی مورگان تخمین زده که ذخایر نفتی کشورهای صنعتی ممکن است تا اوایل ژوئن آنقدر کاهش پیدا کند که ادامه کار عادی بازار انرژی با مشکل روبهرو شود.
با این حال، همهچیز به این بستگی دارد که دولتها، شرکتها و مصرفکنندگان تا چه اندازه سیاست سهمیهبندی و صرفهجویی را جدی اجرا کنند.
در بیشتر اقتصادهای پیشرفته، تحلیلگران انتظار دارند بحران بیشتر به شکل افزایش قیمتها ظاهر شود تا کمبود کامل کالاها.
اگرچه نفت برنت اکنون بالای ۱۰۵ دلار معامله میشود، هورسنل میگوید این قیمت هنوز آنقدر بالا نیست که تقاضا را بهطور جدی کاهش دهد.
او گفت: «این رقم هنوز با رکورد تاریخی بیش از ۱۴۰ دلار در هر بشکه که ۱۸ سال پیش ثبت شد فاصله دارد. تا همین اواخر، ما فکر میکردیم نفت ۹۰ دلاری قیمت عادی است.»
اما در بخش بزرگی از جهان در حال توسعه، کمبودها از همین حالا آشکار شدهاند.
آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرد تدابیر اضطراری در پاکستان، سریلانکا و فیلیپین یادآور بحران انرژی سال ۲۰۲۲ پس از حمله گسترده روسیه به اوکراین است؛ بحرانی که در نهایت باعث بحران بدهی در چند اقتصاد نوظهور شد.
هر سه کشور هفته کاری چهارروزه موقت را اجرا کردهاند.
با این حال، تاکنون قیمت مواد غذایی به اندازه قیمت انرژی افزایش پیدا نکرده است. همچنین برخلاف بحران ۲۰۲۲، دلار آمریکا اکنون آنقدر قدرتمند نیست که فشار مضاعفی بر کشورهای واردکننده نفت وارد کند.
صنایعی که بیشترین آسیب فوری را دیدهاند، پتروشیمی و هوانوردی هستند.
کیم فاستیه، مدیر تحقیقات نفت و گاز اروپا در بانک اچاسبیسی، گفت اکنون کانون اصلی بحران برای مصرفکنندگان، بازار سوختهای پالایششده است؛ جایی که ذخایر بهسرعت در حال کاهشاند، زیرا پالایشگاهها تمایلی به خرید نفت گران و پرداخت هزینههای سنگین حملونقل ندارند.
در عوض، بسیاری از پالایشگاهها در حال مصرف ذخایر موجود خود هستند و امیدوارند جنگ بهزودی پایان یابد.
در حال حاضر، بسیاری از اقتصاددانان هنوز امیدوارند وضعیت عرضه به اندازهای بهبود پیدا کند که قیمت نفت دوباره به زیر ۱۰۰ دلار بازگردد و بدترین سناریوی رکود تورمی — یعنی ترکیب تورم شدید و رشد اقتصادی ضعیف — رخ ندهد.
اما خطرات در حال افزایش است.
تحلیلگران بانک مورگان استنلی در یادداشتی نوشتند: «سناریوی تشدید تنش — جایی که قیمت نفت از ۱۵۰ دلار عبور کند — به معنای کمبود واقعی کالا، اختلال در زنجیرههای تأمین و رکود اقتصادی خواهد بود.»
نظر شما