عراق و پاکستان برخی از مسیرهای زمینی تجارت ایران را مسدود کرده‌اند. این اقدامات فشار اقتصادی بر تهران را در شرایطی افزایش می‌دهد که محاصره دریایی آمریکا و تحریم‌های گسترده علیه بخش هوانوردی، راه‌های ارتباط تجاری ایران با جهان را مختل کرده‌اند.
عراق و پاکستان برخی از مهم‌ترین مسیرهای زمینی تجارت ایران را مسدود کرده‌اند. این اقدامات فشار اقتصادی بر تهران را در شرایطی افزایش می‌دهد که محاصره دریایی آمریکا و تحریم‌های گسترده علیه بخش هوانوردی، بسیاری از راه‌های ارتباط تجاری ایران با جهان را مختل کرده‌اند.
این محدودیت‌ها در حالی تشدید می‌شوند که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، فشار نظامی بر ایران را نیز افزایش داده تا تهران را به دادن امتیاز در برنامه هسته‌ای خود وادار کند. هم‌زمان، میانجی‌گران منطقه‌ای برای ازسرگیری مذاکرات تلاش می‌کنند، اما گفت‌وگوهای دیپلماتیک ماه‌هاست که متوقف شده و ایران همچنان با خواسته آمریکا برای مذاکره درباره برنامه هسته‌ای خود مخالفت می‌کند.
عراق روز چهارشنبه گذرگاه مرزی شیب (چذابه) را بست؛ گذرگاهی که دو استان بزرگ نفتی ایران و عراق را به یکدیگر متصل می‌کند. بغداد اعلام کرد این تصمیم با هدف تشدید مبارزه با قاچاق گرفته شده است.
پاکستان نیز در آخر هفته، با استناد به ملاحظات امنیتی، ورود کامیون‌های ایرانی از دو گذرگاه مهم گبد و تفتان را متوقف کرد. هر دو گذرگاه به عنوان جایگزین‌های جاده‌ای برای بزرگ‌ترین بندر شرقی ایران استفاده می‌شدند.
روز جمعه، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان در پاسخ به پرسشی درباره این محدودیت‌ها گفت که اقدامات اسلام‌آباد با اجرای تحریم‌ها مرتبط است. او گفت: «پاکستان به‌عنوان عضوی مسئول از جامعه بین‌المللی، به همه رژیم‌های تحریمی قابل اجرا، مطابق با قوانین بین‌المللی و داخلی، پایبند است و به این پایبندی ادامه خواهد داد.»
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، اوایل این ماه اعلام کرد که واشنگتن برای قطع مسیرهای زمینی تجارت ایران، با پاکستان و ترکیه همکاری می‌کند. بسنت در نشست سیاست‌گذاری نیوزمکس گفت آمریکا دیگر به تحریم‌های مالی بسنده نمی‌کند و در حال گسترش اقدامات خود برای اجرای «کارزار انزوای مطلق» علیه ایران است.
ماه گذشته، یکی از مقام‌های این وزارتخانه گفت که آمریکا در حال بررسی قرار دادن نهادهایی در فهرست سیاه تحریم‌هاست که با فراهم کردن انبارها و مراکز توزیع، به انتقال کالا به مرزهای زمینی ایران کمک می‌کنند.
با وجود این محدودیت‌ها، برخی گذرگاه‌های دیگر در مرزهای ایران همچنان باز هستند. با این حال، بسته شدن مسیرهای عراق و پاکستان فشار بیشتری بر شبکه حمل‌ونقل زمینی وارد می‌کند؛ شبکه‌ای که پیش از این نیز برای جبران ظرفیت ازدست‌رفته حمل‌ونقل دریایی و جلوگیری از افزایش بیشتر قیمت کالاهای اساسی در ایران با مشکلات جدی روبه‌رو بود.
احسان ملک‌زاده، رئیس انجمن شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران، پیش‌تر به خبرگزاری نیمه‌رسمی مهر گفته بود که تا ۲۹ سپتامبر، حدود ۱۷ هزار کامیون در مرزهای ایران با ترکیه، افغانستان و آذربایجان در انتظار عبور بودند. به گفته او، تأخیرها معمولاً به ۲۰ روز می‌رسید.
در روزهای اخیر نیز صدها راننده کامیون در گذرگاه‌های مرزی پاکستان در صف‌های طولانی گرفتار شده‌اند. اتحادیه انجمن‌های کامیون‌داران و رانندگان سراسر ایران روز سه‌شنبه اعلام کرد که برخی رانندگان ناچار شده‌اند محموله‌های فاسدشده میوه و دیگر محصولات کشاورزی را به دلیل تأخیرهای طولانی رها کنند.
سازمان صداوسیمای ایران نیز گزارش داد که محدودیت‌های پاکستان بیش از ۴۵۰۰ تن گاز مایع را در سمت ایرانی مرز سرگردان کرده است. این محموله یکی از آخرین اقلام صادرات انرژی ایران به شمار می‌رود.
میعاد ملکی، مقام سابق وزارت خزانه‌داری آمریکا در حوزه تحریم‌ها، گفت محدودیت‌های مرزی، می‌تواند بی‌ثباتی اقتصادی ایران را تشدید کند. او گفت: «محدودیت‌های دریایی پیش‌تر تجارت را به مسیرهای زمینی بسیار محدود و پرهزینه سوق داده‌اند. اکنون این اقدامات، مسیرهای حیاتی اقتصادی باقی‌مانده ایران را نیز کندتر، گران‌تر و غیرقابل‌اعتمادتر می‌کنند. آنها ترافیک را افزایش می‌دهند، هزینه حمل‌ونقل را بالا می‌برند و واردات مواد اولیه و کالاهای ضروری را به تأخیر می‌اندازند؛ در نتیجه، تولید و مهم‌تر از همه، درآمدهای مالیاتی دولت تحت فشار قرار می‌گیرد.»
حمید حسینی، عضو هیئت‌مدیره اتاق بازرگانی ایران و عراق در تهران، در مصاحبه‌ای گفت که به باور او، بسته شدن گذرگاه‌های عراق بخشی از کارزار آمریکا برای منزوی کردن ایران است.
پیمان سندنجی، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران، نیز به خبرگزاری مهر گفت که صادرات ایران به پاکستان به دلیل تحریم‌های بانکی متوقف شده است. به گفته سندنجی، اسلام‌آباد اکنون از واردکنندگان پاکستانی می‌خواهد اطلاعات بانکی خود را برای انجام تجارت با ایران ثبت کنند. او گفت محدودیت‌های موجود در نظام مالی ایران، انجام این معاملات را پیچیده‌تر کرده است.
فداحسین ملکی، رئیس گروه دوستی پارلمانی ایران و پاکستان، آمریکا را مسئول این وضعیت دانست. ملکی که عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس نیز هست، روز پنجشنبه گفت: «ما این را از دوستان پاکستانی خود انتظار نداشتیم و انتظار نداشتیم که آنها تحت تأثیر فشار آمریکا قرار بگیرند.»
نیروی دریایی آمریکا ماه‌هاست که در واکنش به حملات ایران به تنگه هرمز، بنادر ایران را محاصره کرده است. این محاصره صادرات نفت ایران را به صفر رسانده و واردات کالا، از جمله مواد غذایی، را به‌شدت مختل کرده است.
اگرچه کالاهای بشردوستانه از این محاصره مستثنا هستند، بسیاری از شرکت‌های کشتیرانی از خطر توقیف یا متوقف شدن کشتی‌های خود بیم دارند و حاضر نیستند این ریسک را بپذیرند.
ذخایر نفتی ایران که پیش از محاصره آمریکا امکان فروش آنها به خریداران چینی را فراهم می‌کرد، اکنون به پایان رسیده است.
در ادامه فشارهای اقتصادی دولت ترامپ برای منزوی کردن ایران، وزارت خزانه‌داری آمریکا تحریم‌های تازه‌ای علیه بانک‌هایی که با تهران معامله می‌کنند و همچنین بخش هوانوردی ایران اعمال کرده است. این اقدامات، ارتباطات تجاری ایران با شرکایی مانند عراق و عمان را بیش از پیش محدود کرده است.
جنگ و انزوای اقتصادی، اقتصاد ایران را به‌شدت فلج کرده و فشار بر خانوارها را افزایش داده است. مرکز آمار ایران در این ماه اعلام کرد که خانوارهای ایرانی طی سال گذشته ۹۰ درصد قدرت خرید خود را از دست داده‌اند. قیمت مواد غذایی نیز ۱۲۸ درصد افزایش یافته و بسیاری از خانواده‌ها برای خرید گوشت ناچار شده‌اند از اعتبار استفاده کنند.
روز پنجشنبه، ارزش ریال ایران به پایین‌ترین سطح تازه خود رسید و هر دلار آمریکا به ۲ میلیون و ۷۴۰ هزار ریال معامله شد.
در چنین شرایطی، محدود شدن مسیرهای زمینی تجارت می‌تواند فشار بیشتری بر واردات، هزینه حمل‌ونقل و دسترسی به کالاهای ضروری وارد کند؛ آن هم در زمانی که محاصره دریایی و تحریم‌های آمریکا بخش بزرگی از راه‌های تجاری ایران را از کار انداخته‌اند.
دیدگاه خوانندگان