اگر هر یک از تغییرات زیر را در بینایی خود مشاهده کردید، حتماً به پزشک اطلاع دهید. بعضی از این تغییرات ممکن است بخش طبیعی روند افزایش سن باشند، اما برخی دیگر میتوانند نشانه یک بیماری زمینهای چشم باشند.
جیمز بایچک یک شب همراه همسر و یکی از دوستانش برای شام بیرون رفته بود که فکر کرد مگسی در اتاق پرواز میکند. او میگوید: «از آنها پرسیدم آیا آنها هم آن را میبینند یا نه، اما گفتند چیزی نمیبینند.»
بعدتر، وقتی به خانه برگشت، آن لکه شناور در چشم چپش به یک خط سیاه، ضخیم و پیچخورده تبدیل شد. بایچک که آن زمان ۵۶ سال داشت، به یاد میآورد: «فکر کردم حتماً چیزی داخل چشمم رفته است.» اما وقتی در آینه نگاه کرد، چیزی در چشمش ندید. بایچک از یک بیناییسنج وقت گرفت. پزشک او را به اورژانس ارجاع داد و سه روز بعد، بایچک به دلیل جداشدگی شبکیه تحت عمل جراحی قرار گرفت.
جداشدگی شبکیه، یعنی جدا شدن بافت حساس به نور که سطح داخلی قسمت پشتی چشم را پوشانده از جای طبیعی خود، چندان شایع نیست. خطر ابتلا به آن در طول زندگی برای یک فرد معمولی کمتر از یک درصد است. با این حال، اگر فرد نزدیکبین شدید باشد، قبلاً دچار آسیب چشمی شده باشد یا سابقه خانوادگی جداشدگی شبکیه داشته باشد، احتمال بروز آن بیشتر میشود. افزایش سن نیز این خطر را بالا میبرد.
تری گایست، رئیس انجمن بیناییسنجی آمریکا و بیناییسنج در مرکز مراقبت از چشم Midwest Eye Care در اوماها، میگوید: «یکی از نکات اصلی درباره سلامت چشم این است که افزایش سن تقریباً برای همه بیماریهای چشمی یک عامل خطر محسوب میشود.»
دیدن ناگهانی لکهها یا اجسام شناور، همانطور که برای بایچک اتفاق افتاد، میتواند نشانه وجود یک مشکل باشد. اما متأسفانه به گفته گایست، «بسیاری از بیماریهای چشمی بدون علامت پیش میروند». به همین دلیل، آکادمی چشمپزشکی آمریکا توصیه میکند همه بزرگسالان بالای ۴۰ سال هر پنج تا ۱۰ سال یک بار برای بررسی بیماریهای چشمی معاینه شوند.
سینو هاریپراساد، متخصص جراحی شبکیه و رئیس بخش چشمپزشکی در دانشگاه شیکاگو، میگوید سالمندان بهتر است با فاصلههای کوتاهتری معاینه شوند. او توصیه میکند افراد بالای ۵۵ سال حتی در صورت نداشتن علائم بینایی، هر یک تا دو سال یک بار و افراد بالای ۶۵ سال هر سال معاینه چشم انجام دهند. اگر سابقه خانوادگی بیماریهای چشمی دارید یا به بیماریهایی مانند دیابت یا فشار خون بالا مبتلا هستید که میتوانند به شبکیه آسیب بزنند، معاینههای منظم و با فاصله کمتر اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
علاوه بر معاینههای منظم چشم، اگر هر یک از تغییرات زیر را در بینایی خود مشاهده کردید، حتماً به پزشک اطلاع دهید. بعضی از این تغییرات ممکن است بخش طبیعی روند افزایش سن باشند، اما برخی دیگر میتوانند نشانه یک بیماری زمینهای چشم باشند.
خواندن نوشتههای نزدیک برایتان سختتر میشود
از دست دادن توانایی تمرکز روی اشیای نزدیک، بهطوری که مثلاً نوشتههای ریز روی جعبه دارو یا حتی صفحه تلفن همراه را دیگر نتوانید بهراحتی بخوانید، یکی از نخستین تغییراتی است که افراد با افزایش سن متوجه آن میشوند. این یکی از اولین تغییراتی است که افراد در سنین بالاتر متوجه آن میشوند.
وقتی جوان هستیم، عدسی چشم نرم است و بهراحتی شکل خود را تغییر میدهد تا نور را روی شبکیه متمرکز کند. اما با افزایش سن، عدسی سفتتر میشود و توانایی آن برای تمرکز روی اشیای نزدیک کاهش پیدا میکند. این وضعیت «پیرچشمی» نام دارد.
در حدود ۴۰ سالگی، بسیاری از افراد ناگهان متوجه میشوند که دیگر نمیتوانند مانند گذشته بهراحتی کتاب، منو، پیامک یا ایمیل بخوانند و برای دیدن نوشتهها مجبورند دست خود را از صورت دور کنند.
هاریپراساد میگوید: «افرادی که به سن پیرچشمی میرسند، تصور میکنند بیناییشان بهسرعت در حال از بین رفتن است، اما این یک تغییر کاملاً طبیعی در چشم است.» به گفته وی تقریباً همه افراد در نهایت دچار پیرچشمی میشوند، اما اگر متوجه این تغییر شدید، بهتر است چشمهایتان را معاینه کنید. پزشک ممکن است استفاده از عینک طبی یا عینک مطالعه بدون نسخه را توصیه کند. «این عینکها گران نیستند و استفاده از آنها واقعاً مثل این است که ناگهان هوای تازهای وارد زندگیتان شود.»
چشمهایتان خشکتر میشوند
خیره شدن طولانیمدت به صفحه نمایش میتواند در هر سنی باعث خشکی، سوزش و احساس وجود شن در چشم شود، اما خشکی چشم با افزایش سن شایعتر میشود. ایواچ توضیح میدهد: «هرچه سن بالاتر میرود، معمولاً اشک طبیعی کمتری تولید میکنیم.»
بر اساس مطالعهای که در سال ۲۰۱۹ انجام شد، حدود پنج درصد بزرگسالان ممکن است به خشکی چشم مبتلا باشند و این میزان با افزایش سن بهطور پیوسته بیشتر میشود.
اشک مصنوعی بدون نسخه میتواند علائم را کاهش دهد، اما اگر خشکی چشم شدید یا آزاردهنده است، بهتر است به چشمپزشک مراجعه کنید. ایواچ میگوید: «اگر مشکل ادامهدار باشد، حتماً باید چشم را با میکروسکوپ بررسی کنیم تا مطمئن شویم مشکل جدیتری وجود ندارد.»
دیدن در نور کم برایتان سختتر میشود
تصور کنید پس از قرار داشتن زیر نور آفتاب وارد یک سالن سینمای تاریک میشوید و مدتی طول میکشد تا چشمهایتان به تاریکی عادت کنند. با افزایش سن، سازگاری چشم با چنین شرایطی دشوارتر میشود.
کریستین کورچیو، استاد بازنشسته بخش چشمپزشکی و علوم بینایی در دانشگاه آلاباما در بیرمنگام، میگوید افراد متوجه میشوند که پس از قرار گرفتن در معرض نور شدید، مدت بیشتری طول میکشد تا چشمهایشان با تاریکی سازگار شود و حتی انجام کارهای روزمره در محیطهای کمنور نیز برایشان دشوارتر میشود.
دلیل این مسئله آن است که سلولهای گیرنده نور در چشم با افزایش سن دچار فرسایش میشوند. این سلولها نور را دریافت و آن را به پیامهایی تبدیل میکنند که مغز میتواند آنها را درک کند.
برای بررسی بیماریهای چشمی به بیناییسنج یا چشمپزشک مراجعه کنید. کورچیو میگوید دشواری در سازگار شدن با نور کم میتواند با افزایش خطر ابتلا به «دژنراسیون ماکولا وابسته به سن» یا AMD مرتبط باشد.
AMD یک بیماری شایع شبکیه و مهمترین علت از دست رفتن غیرقابلبازگشت بینایی در افراد بالای ۵۰ سال است. برخی انواع این بیماری قابل درمان هستند، اما تشخیص و درمان بهموقع، پیش از پیشرفت بیماری، اهمیت زیادی دارد.
تصاویر دیگر مثل گذشته واضح و شفاف نیستند
هاریپراساد میگوید دید ابری، تار یا بیناییای که «دیگر مثل گذشته واضح نیست»، یکی از شکایتهای شایع در میان سالمندان است، بهویژه پس از ۶۰ سالگی. این وضعیت میتواند یکی از علائم آبمروارید باشد؛ بیماریای که بهتدریج ایجاد میشود و در نهایت میتواند باعث تاری، تغییر شکل تصاویر یا دوبینی شود.
هاریپراساد میگوید: «عدسی کاملاً شفاف و بلوری که با آن متولد میشویم، بهتدریج کدر و سفت میشود و رنگ آن به سفید مایل به قهوهای تغییر میکند.» حدود دو سوم افراد بالای ۸۰ سال در آمریکا به آبمروارید مبتلا هستند.
افراد مبتلا به آبمروارید ممکن است هالههایی را نیز در اطراف منابع نور ببینند. برای مثال، جوآن میلر، استاد چشمپزشکی و رئیس پیشین بخش چشمپزشکی دانشکده پزشکی هاروارد توضیح میدهد که فرد هنگام نگاه کردن به چراغ خودرو ممکن است نور را به شکل لکهلکه یا پراکنده ببیند.
ممکن است دیدن اینکه جهان اطراف بهتدریج تار میشود ترسناک باشد، اما برخلاف برخی بیماریهای چشمی مرتبط با افزایش سن، در مورد آبمروارید میتوان بینایی را دوباره بهبود داد. در مراحل اولیه، عینک طبی ممکن است به بهتر شدن دید کمک کند و با پیشرفت آبمروارید، جراحی نیز یکی از گزینههای درمانی است.
خطوط صاف را خمیده یا موجدار میبینید
تغییر ناگهانی در شکل دیدن اشیا، برای مثال اینکه خطوطی که باید صاف باشند، موجدار یا خمیده دیده شوند، میتواند نشانه جدیتری از دژنراسیون ماکولا وابسته به سن باشد. این تغییر ممکن است زمانی اتفاق بیفتد که یک رگ خونی در پشت گیرندههای نوری چشم پاره شود و برجستگیای ایجاد کند که نحوه دیدن تصاویر را تغییر دهد.
هاریپراساد میگوید خطوط موجدار یا خمیده ممکن است در بیماری چشمی ناشی از دیابت یا در «غشای روی شبکیه» نیز دیده شود؛ وضعیتی که در آن بافتی روی سطح شبکیه تشکیل میشود. تغییر شکل تصاویر باید بهعنوان «یک علامت هشداردهنده برای وجود مشکل در شبکیه» در نظر گرفته شود.
گایست میگوید: «اگر خطوطی که باید صاف باشند، ناگهان موجدار دیده شوند، حتماً باید چشمها را بررسی کنید»، بهویژه اگر این اتفاق فقط در یکی از چشمها رخ دهد.
لکه، جرقههای نور یا نقاط تاریک میبینید
افزایش سن روی زجاجیه نیز تأثیر میگذارد؛ مادهای که بخش پشتی چشم را پر کرده است. زجاجیه در زمان تولد حالت ژلهای دارد، اما با گذشت زمان رقیقتر و روانتر میشود.
ایواچ میگوید: «وقتی زجاجیه رقیق میشود، ترکیبی از بخشهای جامد و مایع در آن شکل میگیرد و همین باعث میشود لکهها یا اجسام شناور را ببینید.» این اجسام شناور ممکن است به شکل نقطه، دایره، خط، تار عنکبوت یا ذرات کوچک دیده شوند.
لکههای شناور ممکن است در نهایت خودبهخود کمتر شوند، اما گاهی نشانه «جداشدگی زجاجیه خلفی» هستند؛ وضعیتی که در آن زجاجیه از قسمت پشتی چشم جدا میشود. این علائم همچنین ممکن است در اثر رتینوپاتی دیابتی، یکی از عوارض دیابت که به رگهای خونی شبکیه آسیب میزند، یا جداشدگی شبکیه ایجاد شوند؛ همان مشکلی که برای بایچک اتفاق افتاد.
اگر ناگهان تعداد زیادی لکه شناور جدید یا جرقههای نور مشاهده کردید، حتماً با یک متخصص چشم تماس بگیرید. برخی انواع جداشدگی شبکیه یک وضعیت اورژانسی پزشکی هستند. هرچه درمان بیشتر به تأخیر بیفتد، خطر از دست رفتن دائمی بینایی بیشتر خواهد شد.
میدان دید محیطی شما شروع به محدود شدن میکند
برخلاف دژنراسیون ماکولا که معمولاً بخش مرکزی دید را تحت تأثیر قرار میدهد، گلوکوم یا آبسیاه معمولاً از قسمتهای کناری میدان دید آغاز میشود.
این بیماری به عصب بینایی آسیب میزند و بهتدریج باعث ایجاد نقاط کور و محدود شدن دید محیطی میشود. از آنجا که این تغییرات بهآرامی اتفاق میافتند و دید مرکزی تا مراحل پیشرفته بیماری معمولاً حفظ میشود، بسیاری از افراد متوجه وجود مشکل نمیشوند.
هاریپراساد میگوید گلوکوم «یکی از نگرانکنندهترین» بیماریهای چشمی است. او اضافه میکند: «متأسفانه بسیاری از بیماران زمانی مراجعه میکنند که بیماری تا حد زیادی پیشرفت کرده است.» گلوکوم در صورت درمان نشدن میتواند باعث از دست رفتن دائمی بینایی شود.
گلوکوم قابل درمان است، اما چون این بیماری اغلب بدون علامت پیش میرود، حدود نیمی از مبتلایان از بیماری خود خبر ندارند. به همین دلیل است که آکادمی چشمپزشکی آمریکا توصیه میکند افراد پس از ۴۰ سالگی بهطور منظم معاینه چشم انجام دهند، «حتی اگر فکر میکنید همه چیز خوب است.»
دیدگاه خوانندگان