واریس معمولاً خطرناک نیست و اگر هیچ علامتی ایجاد نکند، ممکن است نیازی به درمان نداشته باشد. اما اگر ظاهر رگ‌ها شما را آزار می‌دهد، به‌ویژه اگر با علائمی مانند احساس سنگینی یا تورم پاها همراه باشد، بهتر است به پزشک عمومی مراجعه کنید.
گاه واریس به‌طور ناگهانی خود را نشان می‌دهد؛ رگ خونی برجسته و پیچ‌خورده‌ای در پا که توجهتان را جلب می‌کند و به نظر می‌رسد یک‌شبه به وجود آمده است. اما تغییراتی که به ایجاد واریس منجر می‌شوند، طی چندین دهه شکل می‌گیرند و شاید بتوان با اقداماتی ساده، بروز آن را به تأخیر انداخت یا از پیشرفت آن جلوگیری کرد.
خوان کارلوس خیمنز، استاد جراحی در بخش جراحی عروق دانشگاه کالیفرنیا می‌گوید: «رگ‌های پا باید برخلاف نیروی جاذبه عمل کنند تا خون را به قلب بازگردانند.» به گفته او، با گذشت زمان، دریچه‌های داخل رگ‌ها که وظیفه جلوگیری از بازگشت خون به عقب را بر عهده دارند، ممکن است درست کار نکنند. در نتیجه، خون به سمت پایین برمی‌گردد و در پاها تجمع پیدا می‌کند.
جولیان استاوتون، استادیار جراحی در دانشکده پزشکی هاروارد، می‌گوید واریس ممکن است فقط از نظر ظاهری ناخوشایند باشد و هیچ علامتی ایجاد نکند، اما در برخی افراد با ناراحتی و درد همراه است.
واریس در بعضی موارد نشانه قابل مشاهده‌ای از «نارسایی مزمن وریدی» است؛ عارضه‌ای که در آن دریچه‌های رگ‌ها به‌تدریج ضعیف می‌شوند و از کار می‌افتند. در نتیجه، فشار خون داخل رگ‌ها افزایش می‌یابد. احساس سنگینی پاها، درد مبهم، تورم، ضربان‌دار شدن و خارش از جمله علائم این عارضه هستند.
حدود یک‌چهارم بزرگسالان در آمریکا به واریس مبتلا هستند. این عارضه در زنان شایع‌تر است و با افزایش سن احتمال بروز آن بیشتر می‌شود. اگر یکی از اعضای خانواده‌تان واریس داشته باشد، احتمال ابتلای شما نیز افزایش می‌یابد.
استاوتون می‌گوید: «برخی افراد ژن‌هایی را به ارث می‌برند که باعث تولید پروتئین‌هایی می‌شود که دیواره رگ‌ها را ضعیف می‌کنند.» در موارد نادرتر، ممکن است فرد به‌صورت ارثی مستعد تشکیل لخته خون باشد. لخته‌ها می‌توانند باعث ایجاد بافت زخم در رگ‌ها و آسیب دیدن دریچه‌های آن‌ها شوند.
با این حال، ژنتیک تنها عامل تعیین‌کننده نیست. سبک زندگی نیز می‌تواند نقش مهمی در احتمال ابتلا به واریس داشته باشد. تحرک کافی، تغذیه مناسب و حفظ وزن سالم به بهبود جریان خون و کاهش فشار واردشده به رگ‌های پا کمک می‌کنند. متخصصان همچنین به چند اقدام مشخص اشاره می‌کنند که می‌توانند به بازگشت خون از پاها به قلب کمک کنند و احتمال بروز واریس را کاهش دهند.
پاهایتان را بالا بگذارید
بالا نگه داشتن پاها راهکاری ساده و رایگان است که اثر نیروی جاذبه را کاهش می‌دهد. این کار به‌ویژه شب‌ها برای افرادی مفید است که در طول روز مدت زیادی سرپا هستند.
خیمنز این روش را به بسیاری از بیمارانش، از جمله پرستاران، پزشکان، معلمان، آرایشگران، آشپزها و طراحان صحنه که بیشتر ساعات کاری خود را ایستاده می‌گذرانند، توصیه می‌کند.
می‌توانید روی زمین دراز بکشید و پاهایتان را به دیوار تکیه دهید، اما به گفته او، حتی بالا آوردن پاها تا ارتفاع لگن نیز می‌تواند مفید باشد. برای مثال، هنگام تماشای تلویزیون می‌توانید بالشی روی میز جلوی مبل بگذارید و پاهایتان را روی آن قرار دهید.
استاوتون می‌گوید پس از ورزش نیز بهتر است مدتی پاها را بالا نگه دارید. هنگام فعالیت بدنی، خون بیشتری به عضلات پا می‌رسد و پس از پایان ورزش، رگ‌ها باید خون بیشتری را به قلب بازگردانند. این کار فشار بیشتری به رگ‌های پا وارد می‌کند. بالا نگه داشتن پاها باعث می‌شود بازگشت خون به قلب آسان‌تر انجام شود.
از جوراب واریس استفاده کنید
تمام متخصصانی که با آن‌ها گفت‌وگو شده است، بر فواید استفاده از جوراب‌های واریس در طول روز تأکید دارند؛ به‌ویژه برای افرادی که مدت زیادی بدون تحرک می‌نشینند یا سرپا می‌ایستند.
جاستین، متخصص بیماری‌های وریدی در مرکز مترو وین در نیویورک، می‌گوید: «این جوراب‌ها با وارد کردن فشار به رگ‌های سطحی ضعیف‌تر، به آن‌ها کمک می‌کنند تا بهتر در برابر نیروی جاذبه مقاومت کنند.»
به گفته استاوتون، بهتر است جوراب یا ساق فشاری‌ای انتخاب کنید که تمام پا را تا پنجه بپوشاند و فشار آن از پایین به بالا به‌تدریج کاهش یابد؛ یعنی فشار در قسمت مچ پا بیشتر و در قسمت بالاتر کمتر باشد. این طراحی کمک می‌کند خون به سمت بالا حرکت کند.
با این حال، انتخاب ارتفاع و مدل جوراب به سلیقه و راحتی فرد بستگی دارد. لازم نیست جوراب حتماً تا بالای ران برسد یا مدلی باشد که تا کمر بالا کشیده می‌شود؛ حتی جوراب‌های فشاری تا زیر زانو نیز می‌توانند بسیار کمک‌کننده باشند.
خیمنز برای توضیح نحوه عملکرد این جوراب‌ها، از یک مثال ساده استفاده می‌کند: تصور کنید انتهای یک تیوب خمیردندان را کمی فشار می‌دهید. خمیردندان همچنان می‌تواند از قسمت بالایی خارج شود. همین اصل در مورد رگ‌ها نیز صدق می‌کند؛ فشار واردشده به قسمت پایین‌تر به حرکت خون به سمت بالا کمک می‌کند.
خیمنز توصیه می‌کند جوراب فشاری را صبح بپوشید و در طول روز از آن استفاده کنید. البته پیش از ورزش یا بالا نگه داشتن پاها می‌توانید آن را دربیاورید؛ زیرا در این شرایط، رگ‌ها برای مقابله با نیروی جاذبه به حمایت خارجی کمتری نیاز دارند.
عضلات ساق پا را مرتب حرکت دهید
اگر شغلتان به‌گونه‌ای است که باید بیشتر ساعات روز را نشسته یا تقریباً بی‌حرکت بایستید، بهتر است در طول روز مرتب عضلات ساق پا را به حرکت درآورید. تقریباً هر ۳۰ دقیقه، چند دقیقه راه بروید. به گفته استاوتون، حتی راه رفتن ساده و معمولی نیز عضلات ساق پا را فعال می‌کند.
اگر امکان بلند شدن و راه رفتن ندارید، باز هم می‌توانید عضلات ساق پا را در حالت نشسته به کار بگیرید. خیمنز پیشنهاد می‌کند در حالی که پنجه‌ها روی زمین ثابت هستند، پاشنه‌ها را چند بار بالا و پایین ببرید. چرخاندن مچ پا و ضربه‌های آرام پنجه به زمین نیز می‌توانند به گردش خون کمک کنند.
کفش مناسبی انتخاب کنید
استاوتون توضیح می‌دهد که خون برای بازگشت به قلب باید ابتدا از رگ‌های پا به مچ برسد و سپس در امتداد پا به سمت بالا حرکت کند. ضعف پاها یا صاف بودن قوس کف پا می‌تواند باعث تجمع خون در رگ‌های پا شود و کار رگ‌های قسمت پایین پا را دشوارتر کند.
استفاده از کفش‌هایی که قوس کف پا را به‌خوبی حمایت می‌کنند، به قرارگیری صحیح پا و بهبود گردش خون کمک می‌کند. همچنین می‌توان با انجام تمرین‌هایی ساده، عضلات داخلی پا را تقویت کرد.
دو تمرین پیشنهادی عبارت‌اند از:
- بالا آوردن پنجه‌ها: در حالی که کف پا روی زمین قرار دارد، فقط انگشتان پا را بالا بیاورید و دوباره پایین بگذارید.
- جمع کردن حوله با انگشتان پا: حوله‌ای روی زمین پهن کنید، پاهایتان را روی آن بگذارید و با کمک انگشتان، حوله را به سمت خود جمع کنید.
استاوتون همچنین توصیه می‌کند از پوشیدن کفش‌های پاشنه‌بلند خودداری کنید؛ زیرا این کفش‌ها مانع انقباض و حرکت طبیعی عضلات ساق پا هنگام راه رفتن می‌شوند.
برای اینکه بفهمید کف پای صافی دارید یا نه، هنگام ایستادن به قسمت داخلی پاهایتان نگاه کنید. اگر این قسمت به‌طور کامل با زمین تماس دارد، ممکن است قوس کف پایتان صاف باشد. در چنین شرایطی بهتر است به متخصص پا مراجعه کنید تا نحوه قرارگیری و حرکت پاها را بررسی کند.
پیاده‌روی در آب یا ورزش‌های آبی انجام دهید
به گفته استاوتون، مقاومت آب هنگام راه رفتن یا ورزش کردن در آبی که تا کمر یا سینه می‌رسد، نوعی فشار به پاها وارد می‌کند و ممکن است به بهبود بازگشت خون در رگ‌ها کمک کند. از طرف دیگر، نیروی شناوری آب تا حدی اثر جاذبه را خنثی می‌کند و باعث می‌شود خون راحت‌تر به سمت بالا حرکت کند.
استاوتون به‌طور کلی انجام هر نوع فعالیت بدنی در حالت ایستاده داخل آب را به افرادی توصیه می‌کند که می‌خواهند از مشکلات وریدی پیشگیری کنند یا با علائم اولیه نارسایی وریدی مقابله نمایند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
هیچ‌یک از روش‌های گفته‌شده تضمین نمی‌کند که هرگز به واریس مبتلا نشوید. حتی افرادی که سبک زندگی سالمی دارند و به‌خوبی از رگ‌های پای خود مراقبت می‌کنند، ممکن است دچار این عارضه شوند.
با این حال واریس معمولاً خطرناک نیست و اگر هیچ علامتی ایجاد نکند، ممکن است نیازی به درمان نداشته باشد. اما اگر ظاهر رگ‌ها شما را آزار می‌دهد، به‌ویژه اگر با علائمی مانند احساس سنگینی یا تورم پاها همراه باشد، بهتر است به پزشک عمومی مراجعه کنید.
پزشک احتمالاً در مرحله نخست استفاده از جوراب فشاری، بالا نگه داشتن پاها و ورزش را توصیه می‌کند تا ناراحتی و علائم کاهش یابد. اگر این اقدامات برای کنترل علائم کافی نباشند، ممکن است شما را به متخصص بیماری‌های وریدی ارجاع دهد تا روش‌های درمانی دیگری را بررسی کند.
استاوتون تأکید می‌کند افرادی که به واریس مبتلا هستند و تغییر رنگ پوست در اطراف مچ پایشان مشاهده می‌شود، باید حتماً برای ارزیابی و درمان به متخصص عروق مراجعه کنند. این تغییر رنگ به دلیل تجمع خون در زیر پوست و نشت آن از رگ‌های بسیار کوچک ایجاد می‌شود. به گفته او، چنین تغییری نشان می‌دهد که آن ناحیه در معرض خطر بیشتری برای ایجاد زخم پوستی قرار دارد.
درمان واریس معمولاً با روش‌های کم‌تهاجمی انجام می‌شود که در آن‌ها رگ‌های آسیب‌دیده بسته می‌شوند. این کار به روش‌های مختلفی امکان‌پذیر است؛ از جمله استفاده از گرما برای بستن رگ، تزریق مواد شیمیایی به شکل مایع یا کف، یا استفاده از چسب مخصوص پزشکی.
استاوتون توضیح می‌دهد که این رگ‌های سطحی برای گردش خون ضروری نیستند و بیشتر نقش رگ‌های کمکی را دارند که بدن از آن‌ها عمدتاً برای ذخیره حجم خون و تنظیم دمای بدن استفاده می‌کند. پس از بسته شدن این رگ‌ها، خون به‌جای عبور از مسیر قبلی، از رگ‌های دیگر عبور می‌کند و به مسیر طبیعی خود ادامه می‌دهد.
دیدگاه خوانندگان