توافق موقت حاصل شده بین ایالات متحده و ایران برای پایان دادن به جنگ، تنگه هرمز را دوباره باز کرده و این دو دشمن را پای میز مذاکره بر سر برنامه هستهای تهران بازمیگرداند. بر اساس جزئیاتی که هر دو کشور منتشر کردهاند، این توافق همچنین سود فوری برای ایران دارد و به آن اجازه میدهد تا دوباره نفت خود را آزادانه بفروشد.
جدای از درآمد جدید نفتی برای ایران، دو طرف کم و بیش به وضعیت ۳٫۵ ماه قبل - یعنی پیش از آنکه اسرائیل و ایالات متحده در ۲۸ فوریه جنگ خود را علیه ایران آغاز کنند - بازگشتهاند؛ جنگی که هزاران کشته در سراسر منطقه برجای گذاشت، بحران انرژی جهانی ایجاد کرد و اقتصاد آمریکا را به لرزه درآورد.
ایران و ایالات متحده وارد دوره ۶۰ روزه مذاکرات خواهند شد و این پرسش بر سر آنها سنگینی میکند که آیا دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، میتواند توافقی بهتر از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ که هشت سال پیش آن را لغو کرد، به دست آورد یا خیر.
در اینجا آنچه بر اساس جزئیات منتشر شده توسط مقامات آمریکایی و رسانههای دولتی ایران باید بدانید، آورده شده است:
توافق موقت جریان نفت را دوباره برقرار میکند
ترامپ و معاونش، جیدی ونس، این توافق را به صورت دیجیتال در آخر هفته امضا کردند و ترامپ روز چهارشنبه نسخه فیزیکی آن را در کاخ ورسای، هنگام صرف شام با امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، امضا کرد. در تهران، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، از سوی ایران این توافق را امضا نمود.
بر اساس این توافق، تنگه هرمز دوباره باز میشود و ایالات متحده محاصره بنادر ایران را لغو میکند که این امر باید قیمت گاز را پایین بیاورد. به گفته مقامات آمریکایی عبور از این آبراه تنها به مدت ۶۰ روز رایگان خواهد بود و این توافق مانع از اعمال عوارض یا هزینه های دیگر در آینده نمیشود.
ایران قادر به فروش آزادانه نفت خواهد بود
این توافق فوراً تحریمهایی را که ترامپ بر صادرات نفت ایران اعمال کرده بود، لغو میکند و به ایران اجازه میدهد تا دوباره نفت خام خود را در بازار جهانی بفروشد و جریان درآمدی به ارزش میلیاردها دلار را احیا کند.
سال گذشته، ایران حدود ۴۵ میلیارد دلار از فروش نفت درآمد داشت. اما تنها یک خریدار عمده، یعنی چین، داشت و برای فرار از تحریمها مجبور بود نفت خود را با ناوگانی سایه از تانکرها حمل کند که این امر سود آن را کاهش میداد. از زمان اعمال محاصره در ماه آوریل، صادرات ایران تقریباً به صفر رسیده است. با این معافیت، ایران احتمالاً میتواند مشتریان بیشتری پیدا کرده و نفت خود را با قیمتهای بالاتر بازار به فروش برساند.
ایران وعدههایی برای آینده دریافت کرده است
پیشنویس توافق شامل بندی درباره اورانیوم غنیشده ایران است که خواستار "کاهش غنا" آن به خلوص کمتر تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی شده، بدون آنکه جزئیاتی ذکر شود. اما مذاکرات در مورد جزئیات برنامه هستهای تهران همچنان در پیش است.
ترامپ در سال ۲۰۱۸ از توافق هستهای قبلی خارج شد و گفت که این توافق سود کلانی برای ایران داشته و آن را "بدترین توافق تاریخ" نامید. اما توافق موقت، مشوقهای حتی سودآورتری را برای ایران در صورت دستیابی به توافقی جدید با ایالات متحده بر سر برنامه هستهای خود ترسیم میکند.
یکی از این مشوقها، لغو نهایی تمام تحریمهای بینالمللی است که به نظر میرسد فراتر از توافق ۲۰۱۵ میرود. آن توافق تحریمهای مرتبط با برنامه هستهای ایران را لغو کرد اما سایر تحریمها را به دلیل حمایت ادعایی تهران از تروریسم و نقض حقوق بشر، حفظ نمود.
پیمان موقت همچنین صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی خسارات ناشی از جنگ در ایران وعده داده است. ونس گفته است که کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس این مبلغ را سرمایهگذاری خواهند کرد. اما کشورهای حاشیه خلیج فارس احتمالاً پس از حملات ایران در جنگ که تأسیسات نفتی و سایر سایتهای موجود در قلمرو آنها را نابود کرد، در کمک به ایران مردد خواهند بود.
ترامپ روز چهارشنبه تکرار کرد که ایالات متحده مشارکتی نخواهد داشت و گفت که تصمیمگیری برای سرمایهگذاری به عهده سایر کشورهاست. برای درک مقیاس فوقالعاده این صندوق، بانک جهانی تخمین میزند که سوریه پس از ۱۳ سال جنگ داخلی ویرانگر، به ۲۱۵ میلیارد دلار برای بازسازی نیاز دارد؛ نوار غزه که در دو سال جنگ بین اسرائیل و حماس به طور گسترده ویران شده، به ۵۳ میلیارد دلار نیاز دارد.
این توافق همچنین وعده میدهد که میلیاردها دلار از داراییهای ایران که در خارج از کشور مسدود شده، در جریان مذاکرات و طی رویهای که دو طرف تدوین خواهند کرد، آزاد شود.
موشکهای ایران و گروههای نیابتی ظاهراً روی میز مذاکره نیستند
دولت ترامپ اعلام کرده بود که اهداف جنگی آن "نابودی" زرادخانه موشکی ایران، "قطع حمایت" آن از گروههای نیابتی در منطقه، "نابودی نیروی دریایی" آن و اطمینان از اینکه ایران هرگز به سلاح هستهای دست پیدا نکند، بود.
گمان میرود هفت هفته بمباران آمریکا و اسرائیل خسارات سنگینی به زرادخانه موشکی ایران و تأسیسات تولیدی آن و همچنین سایر بخشهای نظامی آن وارد کرده باشد. میزان این خسارت دقیقاً مشخص نیست و ایران تا همین اواخر هفته گذشته نیز به اسرائیل آتش گشوده است. در همین حال، به نظر میرسد روابط ایران با گروههای نیابتی نظامی خود به قوت خود باقی است.
به نظر نمیرسد که نه مسئله موشکی و نه حمایت ایران از متحدانش در مذاکرات پیش رو روی میز باشد. توافق موقت فقط مشخص میکند که مذاکرات بر برنامه هستهای ایران متمرکز خواهد بود.
جنگ در لبنان میتواند توافق را تهدید کند
این توافق خواستار پایان جنگ در لبنان است، جایی که اسرائیل با حزبالله میجنگد. با این حال، اسرائیل و حزبالله طرف این توافق نیستند. ایران اصرار دارد که اسرائیل باید از بخش وسیعی از جنوب لبنان که از ماه مارس اشغال کرده، عقبنشینی کند، اما توافق موقت به صراحت به این موضوع اشاره نکرده و تنها بر تعهد به حفظ "تمامیت ارضی" لبنان تأکید دارد.
اسرائیل قول داده است که نیروهای خود را در این منطقه نگه دارد، در حالی که حزبالله میگوید که متعهد به مقاومت در برابر اسرائیل "تا زمانی که عقبنشینی کامل محقق شود" است. اگر درگیریها تشدید شود، میتواند توافق آمریکا و ایران را به خطر بیندازد، مگر اینکه دو کشور بتوانند متحدان خود را کنترل کنند.
روابط آمریکا و اسرائیل دچار تنش شده است
اسرائیل از مذاکرات با ایران کنار گذاشته شد و اسرائیلیها از سراسر طیف سیاسی این توافق را فاجعهبار خوانده و خشم خود را متوجه بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر، کردهاند. از سوی دیگر، ترامپ در ناخرسندی خود از نتانیاهو تندتر شده و حتی او را "دیوانه" توصیف کرده است. در جریان مذاکرات با ایران، ترامپ از حملات اسرائیل در بیروت خشمگین بود و هشدار داد که این حملات میتوانند توافق را به خطر بیندازند.
ترامپ روز سهشنبه در نشست سالانه گروه ۷ در فرانسه گفت: "بدون آمریکا، اسرائیلی وجود نداشت" و افزود که نتانیاهو "باید در قبال لبنان مسئولیتپذیرتر باشد". نتانیاهو در آستانه انتخابات سراسری اواخر امسال در وضعیت خطرناکی قرار گرفته است. رابطه او با ترامپ ممکن است مستلزم کاهش یک کارزار نظامی در لبنان باشد که در اسرائیل محبوبیت گستردهای دارد.
در همین حال، ایران، دشمن بزرگ اسرائیل، ظاهراً از این جنگ جسورانهتر بیرون خواهد آمد. جمهوری اسلامی علیرغم گلولهبارانهای کوبنده ابتدایی جنگ که باعث کشته شدن رهبر ایران و سایر مقامات ارشد شد، از جدیترین تلاش اسرائیل و ایالات متحده برای سرنگونی آن جان سالم به در برد؛ توانایی خود را برای تلافیجویی اقتصادی با بستن تنگه و حمله به متحدان عرب آمریکا در خلیج فارس نشان داد و به تهران این اطمینان را داد که ترامپ به دنبال بازگشت به جنگ نخواهد بود.
بسیاری چیزها به توافق نهایی بستگی دارد
توافق سال ۲۰۱۵ که توسط دولت اوباما مذاکره شد، برنامه هستهای ایران را به مدت ۱۵ سال به شدت محدود کرد. در آن دوره، ایران فقط میتوانست اورانیوم را تا سطح پایین ۳٫۶۷٪ غنیسازی کند که بسیار کمتر از ۹۰ درصد مورد نیاز برای ساخت سلاح است. ایران فقط میتوانست ۳۰۰ کیلوگرم از این ماده را ذخیره کند و مجبور بود تعداد سانتریفیوژهای خود را به شدت کاهش دهد. همچنین تحت بازرسیهای سختتر آژانس نظارت هستهای سازمان ملل قرار گرفت.
یکی از انتقادات اصلی، محدودیت زمانی ۱۵ ساله بود که مخالفان میگفتند پس از آن، ایران قادر خواهد بود به سرعت توانایی خود را برای تولید بمب افزایش دهد.
پرسش کلیدی اکنون این خواهد بود که آیا ایالات متحده میتواند محدودیتهای سختتری را برای برنامه ایران در مدت زمان طولانیتر به دست آورد. ایالات متحده میخواهد ایران از ذخیره اورانیوم با غنای بالا که در تلافی خروج ترامپ از توافق ۲۰۱۵ تولید کرده، صرفنظر نموده یا آن را رقیق کند. حتی اگر ایران با این کار موافقت کند، تقریباً به طور قطع حق بازسازی برنامه غنیسازی خود در سطوح پایینتر را برای اهدافی که بر صلحآمیز بودن آن اصرار دارد، مطالبه خواهد کرد.
نظر شما